Ганна Іаанаўна Імператрыца Усерасійская

Тип работы:
Курсовая
Предмет:
История


Узнать стоимость новой

Детальная информация о работе

Выдержка из работы

Курсавая праца на тэму:

Ганна Іаанаўна Імператрыца Усерасійская

Уступленне

Са смерцю Пятра Расія ўступае ў эпоху палацавых пераваротаў, якая доўжылася паўтара дзесяцігоддзі. Дэзарганізаваць і аслабілі дзяржаўную ўладу, яны сведчылі аб абвастрылася суперніцтве груповак пры пецярбургскім двары. Па завяшчанні Кацярыны I, трон павінен быў заняць сын памерлай у 1728 г. Ганны Пятроўны, але «верховники» адкінулі кандыдатуры дачок Пятра Вялікага, як незаконнанароджаны (яны нарадзіліся да таго, як іх бацькі ўступілі ў царкоўны шлюб). Д.М. Галіцын прапанаваў перадаць пасад старэйшай лініі дынастыі, якая ідзе ад брата Пятра, цара Івана. Паколькі старэйшая дачка Івана — Кацярына — была замужам за герцагам Мекленбургскае, чалавекам цяжкага нораву, вырашана было запрасіць на трон яе сястру — Ганну Іаанаўна. Выдадзеная Пятром I замуж за герцага Курляндскага, яна даўно заўдавела і жыла ў Митаве як правінцыйная пані «перыядычна выпрошваючы грошы ў рускага ўрада. Адначасова той жа Д.М. Галіцын заявіў: «Трэба сабе лягчэй». Гаворка ішла аб тым, каб, запрашаючы Ганну Іаана-новяу на цараванне, абмежаваць уладу манарха на карысць Вярхоўнага тайнага савета. Ганне былі прапанаваны «кандыцыі (ад лац. Conditio — умова), на якіх яна магла стаць імператрыцай. Герцагіня прыняла прапанову без роздумаў. Адным з такіх умоў стала замена самадзяржаўнай праўлення алігархічным. Ганна пагадзілася кіраваць сумесна з Вярхоўным тайным саветам і без яго адабрэння ня выдаваць законаў, не ўводзіць падаткаў, не распараджацца казной, не дараваць і не адымаць маёнткаў, не прысвойваць чыноў вышэй палкоўніцкім. Вярхоўны тайны савет атрымліваў права аб’яўляць вайну, заключаць мір і распараджацца войскамі (у тым ліку гвардыю). Нарэшце, Ганна абавязалася не ўступаць у шлюб і не прызначаць спадчынніка. У выпадку невыканання якога-небудзь з гэтых умоў Ганна павінна была пазбавіцца расійскай кароны. У тыя дні, калі вяліся перамовы паміж Вярхоўным тайным саветам і Ганнай, у Маскве знаходзілася мноства дваран, якія з’ехаліся на вяселле Пятра II. Цяпер, калі гаворка ішла аб пачатку цараваньня новай гаспадарыні, дваранства ўстрывожылася: не хочуць ці «верховники» «волі сабе дадаць». Частка вяльможаў, якія не ўвайшлі ў склад Вярхоўнага тайнага савета, вырашыла скарыстацца сітуацыяй, каб, абапіраючыся на радавых дваран і ваенных, абмежаваць царскую ўладу ў карысць не вузкай групы асоб, а ўсяго «шляхетнага шляхецтва». Сталі з’яўляцца дваранскія праекты дзяржаўнага ладу. Усяго іх вядома больш за 10. Пад імі - каля 1100 подпісаў, у тым ліку 600 — афіцэрскіх. І ўсё ж задума «верховников правалілася. Падрыхтоўка абмежавальных «кондций» у вузкім коле выклікала недавер дваранства. Многія маглі б падпісацца пад словамі казанскага губернатара А. П. Валынскага: «Божа захавай, каб замест аднаго самодержавца не зрабілася дзесяці самаўладны і моцных прозвішчаў; мы, шляхецтва, тады зусім прападзем». Калі Ганна Іаанаўна прыбыла ў Маскву, ёй падалі прашэнне разабраць дваранскія праекты і ўсталяваць вобраз праўлення, заўгодны ўсім «грамадству». У той жа дзень імператрыца атрымала і іншае прашэнне, у якім 150 дваран всепокорнейше малілі яе прыняць самадзяржаўнай праўленне, а «кандыцыі» знішчыць. Разгуляўшы прастадушны здзіўленне («Як? Хіба гэтыя пункты былі складзеныя не па жаданні ўсяго народа? Дык ты мяне падмануў, князь Васіль Лукіч!»), Ганна на вачах ва ўсіх разарвала «кандыцыі». Самадзяржаўе было адноўлена. Гэты момант расійскай гісторыі выключна важны. Гісторыкі звярнулі ўвагу на тое, што абмежаванне адзінаасобнай царскай улады (хай і на карысць вузкай групы саноўнікаў) магло б стаць пачаткам адмовы Расіі ад дэспатычныя формаў праўлення. У гісторыі не раз бывала, што свабода большасці пачыналася са свабоды нешматлікіх, з прававых гарантый хоць бы для абраных. Але Расеі зноў не наканавана было зрабіць той крок, які мог бы ў корані змяніць яе гісторыю. Адразу пасля знішчэння «кандыцый» Ганна ліквідавала і Вярхоўны тайны савет. Далгарукі саслалі ў Бярозаў, дзе адбывалі спасылку дзеці Меншыкава. (Праўда, нявесты Пятра II не сустрэліся — Марыя Меншыкава памерла У 1729 г.) Замест Вярхоўнага тайнага савета ў 1731 г. быў створаны Кабінет міністраў на чале з А.І. Остерманом. Імператрыца, не якая кахала дзяржаўных спраў, ў 1735 г. адмысловым указам прыраўняла подпіс трох кабінет-міністраў да сваёй. Аб знешнасці і характары імператрыцы Ганна Іаанаўна захаваліся розныя водгукі, часам супрацьлеглыя. Для адных яна «престрашнова была погляду, гідкае твар мела, так была вялікая, калі паміж кавалераў ідзе, усіх галавою вышэй, і надзвычай тоўстая». Прыведзенае сведчанне належыць графіні Наталлі Шарамецевым, зрэшты, яно небеспристрастно: па волі Ганны яна была разам з мужам высланая ў далёкую Сібір. Вельмі далікатны ў сваім апісанні імператрыцы іспанскі дыпламат герцаг дэ Лириа: «Імператрыца Ганна тоўстая, смуглявы, і твар у яе больш мужчынскае, чым жаночае. У абыходжанні яна прыемная, ласкавая і надзвычай ўважлівая. Шчодрая да марнатраўнасці, любіць пышнасць празмерна, чаму яе двор пышнасцю пераўзыходзіць усе іншыя еўрапейскія. Яна строга патрабуе падпарадкавання сабе і жадае ведаць усё, што робіцца ў яе дзяржаве, не забывае паслуг, ёй аказаных, але разам з тым добра памятае і нанесеныя ёй абразы. Кажуць, што ў яе далікатнае сэрца, і я гэтаму веру, хоць яна і хавае старанна свае ўчынкі. Наогул магу сказаць, што яна дасканалая матухна…». Герцаг быў добрым дыпламатам — ведаў, што ў Расеі лісты замежных пасланцаў выкрываюць і чытаюць…

Кароткая біяграфія

Ганна Іаанаўна, сярэдняя дачка цара Іаана Аляксеевіча і Праскоўі Фядораўны, народжанай Салтыкова, нарадзілася ў Маскве 28 студзеня 1693 года. Детство і маладосць Ганны, якая засталася пасля смерці бацькі трох гадоў ад роду, працяклі пад двума процілеглымі ўплывамі: прыцягненне да старадаўніх маскоўскім парадкаў з боку маці і неабходнасцю прыладжвацца плячыма да новых парадкаў, з дагоды дзядзьку, Пятру Вялікаму. Да пятнаццацігадовага ўзросту А. пражыла ў падмаскоўным сяле Ізмайлава з маці і сёстрамі, царэўна Кацярынай і Праскоўяй, акружаная мноствам багамольцаў, юродзівых, варажбіткі, калек, вырадкаў і вандроўнікаў, якія мелі пастаянны прытулак пры двары царыцы Праскоўі. Толькі падчас прыездаў цара ў сяло Ізмайлава ўсіх гэтых приживалок і приживальщиков хавалі ў далёкія каморы, бо цар моцна іх недалюбліваў. Навучалі царэўнаў рускай мове, гісторыі, геаграфіі і каліграфіі. Пётр жадаў, каб яны ведалі замежныя мовы і танцы, а таму да іх быў прыстаўлены ў якасці гувернёр і настаўнікі нямецкай мовы Астэрман, а ў 1703 годзе для выкладання французскай мовы і танцаў запрошаны француз Рамбурх.

Астэрман (старэйшы брат знакамітага пасля віцэ-канцлера) апынуўся чалавекам бясталентным, ды і Рамбурх не адрозніваўся, відаць, педагагічнымі здольнасцямі; поспехі царэўнаў ў абодвух мовах і нават у танцах былі невялікія. Ў 1708 годзе царыца Праскоўя і яе дачкі пераехалі з Ізмайлава ў С. -Пецярбург, прывольна вясковая жыццё змянілася Асамблея і тэатральнымі відовішчамі, у якіх трэба было з’яўляцца ўжо не ў телогреях і парчовыя сукенках, а ў фижмах і робронах. У 1710 г. па волі Пятра I, задумаўшыся звязаць дынастыю Раманавых з кіруючымі ў Еўропе родамі, яна была выдадзена замуж за Курляндскага герцага Фрыдрыха Вільгельма. Юны герцаг не вырабляў яркага ўражанні: кволы, жаласны, ён не быў зайздросным жаніхом. Жаніху і нявесце было па семнаццаці гадоў. Шлюб гэты быў заключаны, акрамя жадання Ганны, з прычыны палітычных меркаванні цара, які лічыў карысным ўступіць у саюз з Курляндыі. З нагоды шлюбу Ганны балі і ўрачыстасці ў Пецярбургу працягваліся два месяцы, прычым, па звычаю Пятра, не выконвалася ўмеранасці ні ў ежы, ні асабліва ў винопитии. З прычыны такіх празмернасцяў вясельны захварэў, затым, выздаравею, прастудзіўся, але, не звярнуўшы ўвагі на прастуду, выехаў разам з маладой А. з Пецярбурга ў Митаву 9 студзені 1711 года і ў той жа дзень памёр на мызе Дудергоф. Нягледзячы на смерць герцага, сямнаццацігадовы ўдава павінна была, згодна з волі Пятра, пасяліцца ў Митаве і акружыць сябе немцамі; ён меркаваў уцьвердзіць там і царыцу Праскоўю Фядораўны з царэўна Кацярынай і Праскоўяй, але гэта не адбылося. Пасля А. гасцявала часам ў маці, то ў Пецярбургу, то ў Ізмайлава, але Пётр і тут распараджаўся самаўладна: знаходзячы патрэбным яе знаходжанне ў Курляндыі, ён напісаў, напрыклад, з Масквы 26 лютага 1718 Меншыкаву, каб той неадкладна адправіў А. зПецярбурга. Гофмейстером пры двары А. і кіраўніком яе маёнткамі быў Пётр Міхайлавіч Бястужаў, да якога яна моцна размясцілася. Праскоўя Фёдараўна пісьмова звярнулася да цара з просьбай змяніць яго, бо ён «вельмі несносен». Цар не пачуў, аднак, гэтай просьбе, лічачы Бястужава здольным дамагчыся ад Курляндскага сейма выдзелу А. ўдовінага часткі з герцагскі маёнткаў.

З палітычных меркаванняў цар не раз уваходзіў у перамовы з замежнымі прынцамі адносна новага шлюбу А., але перамовы ні да чаго не прыводзілі, і А. паранейшаму заставалася без усялякіх матэрыяльных сродкаў, у поўнай залежнасці ад строгага дзядзькі. Яна павінна была, разам з тым, пераносіць пісьмовыя і вусныя вымовы маці, любившей яе менш астатніх дачок і жадала змяніць некаторыя не падабаецца ёй парадкі пры Курляндскай двары. У 1718−19 гадах цар паслаў у Митаву складацца пры герцагіні А. дзядзьку яе, Васіля Феодоровича Салтыкова, чалавека грубага і нават жорсткага; сваімі выхадкамі ён даводзіў яе часам да слёз. Лісты А. не толькі да Пятра, да яго жонцы Кацярыне Аляксееўне і да цэсарэўны Лізавеце Пятроўне, але нават да некаторых царадворцаў, як, напрыклад, да князя Меншыкаву і віцэ-канцлеру Остерману, былі напоўнены скаргамі на лёс, на безграшоўе, і пісаныя ліслівым, прыніжаным тонам. Тое ж працягвалася і пры Кацярыне I і Пятры II. Ў 1726 годзе ў Курляндыі паўстаў пытанне аб абранні ў герцагі Морыца, графа Саксонскага (незаконнага сына польскага караля Аўгуста II), пры ўмове жаніцьбы яго на А., але выкананню гэтага плана, на які ахвотна пагадзілася б А., перашкодзіў князь Меншыкаў, самдамагаўся Курляндскай княжацкім кароны. Апошняя надзея А. на замужжа была разбурана, і яна стала ўсё больш і больш звяртаць увагу на аднаго са сваіх прыдворных, камер-юнкера Эрнэста-Іагана Бірона. Нечаканая смерць хлопчыка-імператара Пятра II, якая рушыла 19 студзені 1730 года, цалкам змяніла лёс А. З абяздоленых ўдовы, якая не мае права распарадзіцца нават у сваім маленькім дзяржаве, яна зрабілася імператрыцай усерасійскай. І вось у 37 гадоў заняпалая герцагіня воляй лёсу становіцца імператрыцай. Забабонная, капрызная, мсцівая і не вельмі разумная, яна здабывае ўладу над велізарнай краінай. Ганна не заахвочвала п’янства, затое адрознівалася тым, што вельмі любіла трымаць пры двары блазнаў, любіла ўсякія штукарскія прадстаўлення. Адзін сучаснік-замежнік апісаў такую, не вельмі яму зразумелую, сцэну: «Спосаб, як матухна забаўляючыся гэтымі людзьмі, быў надзвычай дзіўны. Часам яна загадвала ім усім станавіцца да сценкі, акрамя аднаго, які біў іх па жылкі і праз тое прымушаў іх зваліцца на зямлю. Часта прымушалі іх вырабляць паміж сабою бойку, і яны цягалі адзін аднаго за валасы і караскаліся нават да крыві. Матухна і ўвесь яе двор, суцяшаючы гэтым відовішчам, паміралі ад смеху «. Здаралася, што імператрыцу ў якасці блазнаў забаўлялі князі Рурыкавічы і Гедими-новичи, хоць Ганна і не прымушала іх, — многія арыстакраты самі ўжо служыць і дагадзіць імператрыцы. Такое блазнам не ўспрымалася ў той час як абразлівае для дваранскай гонару.

А яшчэ кахала імператрыца даведвацца, пра што кажуць яе падданыя. Яна была ў курсе спраў, якія здаралася Апошняй канцылярыяй. Ва ўсякім выпадку начальнік канцылярыі Андрэй Іванавіч Ушакоў ёй пастаянна пра іх дакладваў. Але самым незвычайным прыхільнасцю імператрыцы Ганны была паляванне. Стралком яна славілася цудоўным. Зрэшты, не сама па сабе паляванне яе прыцягвала, а менавіта стральба — і абавязкова па жывой мішэні. Толькі за летні сезон 1739 Ганна асабіста пазбавіла жыцця 9 аленяў, 16 дзікіх коз, 4 кабаноў, аднаго ваўка, 374 зайцаў, 608 качак, 16 чаек … Па водгуках ўсіх сучаснікаў, А. валодала здаровым розумам, некаторыя знаходзілі, што сэрца яе не было пазбаўлена адчувальнасці, але з самага дзяцінства ні розум, ні сэрца яе не атрымалі належнага напрамкі. Пры знешнім пабожнасьці, яна выяўляла не толькі грубасць нораваў і суровасць, але нават жорсткасць.

Было б несправядліва прыпісваць выключна ўплыву Бірона усё ганенні, спасылкі, катаванні і пакутлівыя пакарання, якія здзейснілі ў яе валадараньне: яны абумоўліваюцца і асабістымі ўласцівасцямі А. Бироновщина Галоўную ролю пры двары імператрыцы гуляў (1690−1772) Эрнст Іяган Бірона, дробны Курляндскі дваранін, яе фаварыт з 1727 У Расею ён прыбыў адразу пасля таго, як Ганна разарвала «кандыцыі». Аб адносінах імператрыцы і Бірона адзін з сучаснікаў пісаў: «Ніколі на свеце, гарбаты, не бывала дружалюбней пары, прымаюць ўзаемна ў забаў або смутку здзейсненае удзел, як імператрыцы з герцагам Курляндским. Оба амаль ніколі не маглі ў вонкавым выглядзе сваім притворствовать. Калі герцаг з’яўляўся з пахмурным тварам, то імператрыца ў той жа імгненне устрывожаны прымала выгляд. Вуде той вясёлы, то на твары монархини відавочнае напечатывалось задавальненне. Калі хто герцагу не дагадзіў, то з вачэй і сустрэчы монархини адразу мог заўважыць адчувальную перамену. Усіх літасцяў належала прасіць ад герцага, і праз яго аднаго імператрыца на гэтыя вырашалася «. Бірона не быў чалавекам добрым, але і злыднем яго нельга было назваць. Ён, выпадкам ўзьняты на вяршыню ўлады, паводзіў сябе, як многія яго сучаснікі, якія думаюць пра кар’еру, улады, багацці. Бірона ў свой час нават вучыўся ў Кеніг-сбергском універсітэце, але не скончыў яго з-за нейкай цёмнай гісторыі з начным дэбошаў, якія прывялі студэнта пад арышт на некалькі месяцаў. Стаўшы фаварытам рускай імператрыцы, ён атрымаў і чын сапраўднага тайнага саветніка (па ваеннай іерархіі - генерал-аншэфа), і вышэйшы рускі ордэн — Святога Андрэя Першазванага. Але самая запаветная яго мара ажыццявілася ў 1737 г., калі ён стаў герцага Курляндскага і Семигальским. Там, у Курляндыі, ён будаваў сабе палацы, думаючы аб сваёй будучай жыцця. Як паказала час, не дарма: састарэлы герцаг на самай справе скончыў свае дні ў 1772 г. у Курляндыі ва ўзросце 82 гадоў. Але гэта будзе потым, а пры Ганне Іаанаўна Бірона — малады прыгажун, фізічна вельмі моцны чалавек. Сучаснік пісаў пра яго: «У яго не было таго розуму, якім падабаюцца ў грамадстве і ў гутарцы, але ён валодаў некаторага роду геніяльнасцю, або здаровым сэнсам, хоць шматлікія адмаўлялі ў ім і гэта якасць. Да яго можна ўжыць прымаўку, што справы ствараюць чалавека. Да прыезду свайго ў Расію ён ці ледзь ведаў нават назва палітыкі, а пасля некалькіх гадоў знаходжання ў ёй ведаў цалкам грунтоўна ўсё, што тычыцца да гэтай дзяржавы.

Характар Бірона быў не з лепшых: пагардлівы, славалюбівы да крайнасці, грубы і нават нахабны, карыслівы, ў варожасьці непрымірымы і каральнік жорсткі «. З вонкавага боку магло здавацца, што ўрад А. працягвае ісці па слядах Пятра Вялікага, але на самой справе было не так. Астэрман і Миних, былыя пры Пятры Вялікім толькі выканаўцамі яго наканаванне, сталі паўнаўладныя распарадчыкамі і вельмі часта ішлі насуперак з асноўнымі прынцыпамі рэформаў першага імператара. Вучні Пятра Вялікага, адданыя яму рускія людзі, як Тацішчаў, Неплюев, князь Кантемир, А.П. Валынскі, вынікалі яго запаветам, але сустракалі на сваім шляху перашкоды, часам непераадольныя, і падвяргаліся ганенням з боку немцаў-кіраўнікоў. У справах ўнутранага цэнтральнага кіравання калегіяльны прынцып Пятра Вялікага стаў паступова выцясняцца прынцыпам бюракратычнага і аднаасобнага кіравання, правадніком якога быў Астэрман. Паводле яго думкі заснаваны ў 1731 годзе Кабінет міністраў, «для лепшага і прыстойнага адпраўлення ўсіх дзяржаўных спраў, якія падлягаюць разгляду імператрыцы». Кабінет быў пастаўлены вышэй Сената. Акрамя існавалі ўжо калегій, узнік цэлы шэраг асобных канцылярый, кантор і экспедыцый, а ў Маскве заснавана 2 загаду для заканчэння ня вырашаных спраў: судны — па справах грамадзянскіх і вышуковай — па справах крымінальных. У тым жа 1731 паўстаў Сібірскі загад, а ў 1733 годзе пашырана дзейнасць Доимочного загаду, першапачаткова заснаванага яшчэ Вярхоўным Тайным Саветам ў 1727 годзе. Адным з буйных недахопаў рускай дзяржаўнасці была адсутнасць сістэматычнага заканадаўчага ўкладанне. Урадавыя камісіі, засноўваецца пры Пятры Вялікім і яго пераемніках для складання новага выкладзеных, нічога не зрабілі, а таму указам 1 чэрвеня 1730 г. было загадана «пачатае ўкладанне неадкладна сканчаў і вызначыць да таго добрых і дасведчаных ў справах людзей, па разглядзе Сената, выбраўшы з шляхецтва і духоўных і купецтва «. Надзеі, ускладзеныя на дэпутатаў, не апраўдаліся; выбарныя ад шляхецтва з’язджаліся млява, і Сенат, пераканаўшыся, што дэпутаты не могуць прынесці ніякай карысці, вызначыў указам 10 сьнежня 1730 г. адпусціць іх дадому, а працу над ўкладанне даручыць адмысловай камісіі дасведчаных людзей. Аднак працы гэтай бюракратычнай камісіі туга пасоўваліся наперад.

Ўкладанне цара Аляксея Міхайлавіча, працягваючы заставацца адзіным судовым кодэксам, было выпушчана новым выданнем. У Сінодзе неабмежавана панаваў першынства яго сябра, Феафан Пракаповіч, гэты сапраўды «верховник» у духоўным ведамстве, які, па-майстэрску вызваляючыся ад сваіх ворагаў архірэяў, сочленов па Сіноду, накіроўваў дзейнасць «духоўнага калегіума» на шлях, напісаны ім жа ў «Духоўным рэгламенце». Маніфестам ад 17 сакавіка 1730 г. Сіноду прадпісвалася ад імя імператрыцы старацца аб захаванні праваслаўнымі хрысціянамі закона Божага і царкоўных паданняў, аб аднаўленні храмаў і странноприимных дамоў, аб заснаванні духоўных вучэльняў, аб выпраўленні устаноўленых царкоўных трэбаў, цырымоній і маленьняў. З 1730 па 1736 былі прыцягнутыя да вышуку, расстрижены і сасланыя ў зняволенне 6 архірэяў, якія складаліся ў непрыязным адносінах з Феафанам Пракаповічам; пасля 1736 той жа долі падвергнулася яшчэ трое архірэяў. Афіцыйна большасць з іх было обвиняемо або ў прывядзенні да прысягі ад імя Вярхоўнага Таемнага Савета, або ў «нябыце» у другой прысягі. Па ініцыятыве таго ж Феафана Пракаповіча і дзякуючы клопатам епархіяльных архірэяў з южноруссов заведзеныя славяна-лацінскія школы, названыя семінарыі. Але вучэнне ў гэтых семінарыях ішло дрэнна, і вучняў ледзь не сілай трэба было заганяць у школы. Палажэнне белага духавенства было вельмі цяжкае: за «нябыт ў прысягі» пры пачатку цараваньня А. або за пазней яе прынясенне сьвятары, дыяканы і дзячкі прыцягваліся ў Таемную канцылярыю, дзе іх білі пугамі і бралі ў рэкруты; дзяцей іхніх, акрамя тых, хто навучаўся ў духоўных школах, запісвалі ў падушнага аклад. Да 1740 аказалася 600 цэркваў без кліра. Адначасова з ўціскам белага духавенства і падазрэннем манахаў у забабоны і ерасях ўрад клапацілася аб распаўсюджванні праваслаўя сярод усходніх, пераважна паволжскіх, іншародцаў, а таксама аб выкараненні расколу старообрядства.

Асабліва паспяховай была місіянерская дзейнасць дзвюх казанскіх архіепіскапаў з южноруссов: Іларыёна Рогалевского (1732−1735) і Лукі Канашевича (1738−1753), а таксама архімандрыта Багародзіцкага Свияжского манастыра Дзмітрыя Сеченова, пасля вядомага мітрапаліта наўгародскага. Што тычыцца расколу старообрядства, то меры, якія прымаліся супраць яго, дасягалі зваротных вынікаў, і раскол ўсё больш і больш узмацняўся. У 1730-х гадах, па думкі некаторых шляхецкіх праектаў, былі дараваны розныя льготы шляхецтва. Так, 25 кастрычніка 1730 года рушыў услед ўказ, па якім населеныя маёнтка дазвалялася купляць выключна толькі шляхецтва, якому было дазволена перасяляць сялян з аднаго маёнтка ў іншае; адрозненне паміж вотчынай і маёнткам, якія атрымалі агульнае назву «нерухомых маёнткаў», было канчаткова згладжаныя.

Сакавіка 1731 адменены закон Пятра Вялікага аб адзінаспадчыннасцю і адноўлены законы аб атрыманні ў спадчыну па ўкладанне цара Аляксея Міхайлавіча. 29 Ліпеня 1731 года быў заснаваны ў С. -Пецярбургу шляхетны кадэцкі корпус для адукацыі дваран і для падрыхтаваная іх не толькі да ваеннай, але і да грамадзянскай службе. Указамі 1736 — 37 гадоў дваранам было прадастаўлена атрымліваць адукацыю дома, з абавязацельствам перыядычна з’яўляцца на агляды і падвяргацца іспытаў. Ў 1733 годзе, для палягчэння крэдыту, галоўным чынам шляхецтва, дазволена выдаваць з манетнай канторы пазыкі пад заклад золата і срэбра, тэрмінам на тры гады, з 8% гадавых. У 1736 годзе ў Кабінет міністраў паступіла ўяўленне ад невядомай асобы (па-відаць, ад А.П. Валынскага) аб неабходнасці дваранам гаспадарыць у сваіх маёнтках, якія запустели з прычыны абавязковай і працяглай іх ваеннай службы. У прадстаўленні прапаноўвалася падвоіць лік обер-афіцэраў і, падзяліўшы іх на дзве чаргі, адпускаць напераменку адну з іх, без жалавання, дадому для гаспадаркі ў маёнтках. З прычыны гэтага прадстаўлення 31 сьнежня 1736 быў выдадзены Найвысокі ўказ аб праве дваран выходзіць з адстаўку праз 25 гадоў, але з’явілася столькі жадаючых скарыстацца гэтым правам, што ў жніўні 1740 закон быў адменены. Усе льготы, падараваныя шляхецтва, не ўмацавалі, аднак, за ім таго становішча, якога яно дамагалася ў 1730 годзе. Знішчэнне закона аб адзінаспадчыннасцю пацягнула за сабой раздрабненні маёнткаў; дваране сталі шукаць выратавання ў прыгоне праве, думаючы пасродкам яго развіцця ўтрымаць выбітнае становішча ў грамадстве і дзяржаве. Палажэнне сялянства ў валадараньне А. было вельмі цяжка. У 1734 Расію спасціг голад, а ў 1737 годзе былі ў многіх месцах страшныя пажары; з прычыны гэтага цэны на ўсе жыццёвыя харчы і на будаўнічыя матэрыялы падаражэлі, і ў сёлах і вёсках было сапраўднае бедства. Падаткі і нядоімкі вымагалі жорсткім чынам, часта з дапамогай «правежа»; наборы ў рэкруты былі штогадовыя. Урад лічыла шкодным вучыць просты народ грамаце, так як вучэнне можа адцягнуць яго ад чорных работ (ўказ 12 сьнежня 1735 года). Аднак указам Кастрычніка 29 таго ж года было загадана прылада школ для дзяцей фабрычных рабочых. Гандаль жытам і пакутай цалкам залежала ад ступені ўраджаю і была то стесняема, то пашыральнасць. Ставячыся павярхоўна да карэннай галіны рускай прамысловасці - земляробстве, урад заступаўся фабрыкам і заводам, у асаблівасці тым, якія выраблялі неабходныя для яго прадметы. Яно паклала нямала клопатаў для паляпшэння фабрык шарсцяных і шаўковых тканін і гарбарных заводаў. Адной з мер заахвочвання служыла забеспячэнне збыту: асобныя фабрыканты і гандлёвыя «кампаніі» атрымлівалі пастаянныя пастаўкі гэтых тавараў да двара і ў казну. Адносна фабрык вялікае значэнне меў ўказ 7 студзеня 1736 г., дазволіў купляць да фабрыкам прыгонных без зямлі і прымаць у працоўныя валацугаў і жабракоў. Гандлёвым кампаніям аддаваліся на водкуп рыбныя промыслы ў Белым і Каспійскім морах і селитряное і Паташня вытворчасці. Казна пакідала за сабой продаж віна, гандаль рабарбарам і закупку пянькі. Унутраная гандаль ішла вяла з прычыны сарамлівы для купцоў правілаў, не давалі ім магчымасці пашырыць рознічны продаж. Знешні гандаль, ўвазная і вывазная, выраблялася амаль выключна замежнымі гандлёвымі кампаніямі, субсідуюцца урадам; галоўнымі з такіх кампаній былі іспанская, ангельская, галандская, армянская, кітайская і індыйская. Заключаны новыя гандлёвыя дагаворы і пацверджаны ранейшыя з Іспаніяй, Англіяй, Швецыяй, Кітаем і Персіяй. Выдадзены рэгламенты і «становішча» аб марскі гандлі і мытных зборах, прычым персідскія купцы, якое закупляецца тавары для шаха, вызваляліся ад мытных пошлін. «Компанейщики» з купцоў гулялі наогул вялікую ролю ў валадаранне А. Так, напрыклад, клапоцячыся аб упарадкаванні манетнага звароту, прэзідэнт манетнай канторы, граф М.Г. Галоўкін, аддаў компанейщикам чаканку срэбных рублёў і паўрубель больш нізкай пробы, чым раней (77-й пробы) і ўвёў для зручнасці ніжэйшых класаў медную разменную манету, забараніўшы вываз за мяжу старадаўніх медных пятикопеечников. Па ўказе 8 кастрычніка 1731 мануфактур-кантора і Берг-калегія былі злучаныя з камерцыяй-калегіяй. Па пытанні аб кіраванні горных справай былі учреждаемы камісіі ў 1733 і 1738 гадах; пытанне гэты быў вырашаны ў тым сэнсе, каб горнае справа падаць прыватнай прадпрымальнасці. Урад А. клапацілася аб палягчэнні і паляпшэнні шляхоў зносін, аб добраўпарадкаванні правінцыйных гарадоў. Была заснавана правільная паштовая гоньба паміж Масквой і Табольскам; ў 1733 годзе ў губернскіх, павятовых і правінцыйных гарадах заснавана паліцыя, а ў 1740 годзе загадана задаволіць паміж імі правільнае паведамленне. Прыняты меры да засялення стэпавых прастор на паўднёвым усходзе і на поўдні: Кірылаў заснаваў Оренбург, Тацішчаў працягваў і развіў каланізацыйнай дзейнасць, будучы начальнікам так званай «Арэнбургскай экспедыцыі». Генерал-маёр Тараканаў загадваў селішчамі ландмилицких палкоў на Украінскай і Царыцынская лініях. У Маларосіі па смерці гетмана Апостала (1734) выбараў новага гетмана не было. Было ўладкована пад наглядам Сената асаблівую калегіяльнае ўстанова: «Праўленне Гетманскім уряда», якое складалася напалову з великоруссов і малороссов. У 1730 годзе былі сфармаваныя два новыя гвардзейскіх палка — Ізмайлаўскі і Конны і прыступіла да работ заснаваная яшчэ пры Пятры II камісія для упарадкавання арміі, артылерыі і ваенна-інжынернага справы. Гэтая камісія складалася пад старшынствам Миниха (у 1732 ён прызначаны і прэзідэнтам ваеннай калегіі); неўзабаве заснавана яшчэ іншая камісія, пад старшынствам Астэрмана, для даследавання стану флоту і для пошукі сродкаў да яго паляпшэнні. Камісія Миниха склала новыя штаты сухапутных войскаў і настолькі павялічыла іх параўнальна з штатамі Пятра Вялікага, што трэба было звяртацца штогод да рэкруцкіх набораў. Пры А. рэкруцкія павіннасць была для падаткавага класаў павіннасцю грашовай: у рэкруты наймаліся ахвотныя людзі на грошы, сабраныя з вядомага колькасці рэвізскіх душ.

Наколькі рэкруты былі прыдатныя ў ваенную службу, пра гэта наймальнікі не клапаціліся, а таму шэрагі войскаў - як кажа І.М. Кушнер ў «Рускай ваеннай сіле» — «у большым ліку заключалі ў сабе горшы, амаральна і нярэдка злачынную частка насельніцтва». Афіцэры, галоўным чынам немцы, бязлітасна абыходзілася з салдатамі, якія пастаянна звяртаючыся да палка, дубцом і шпицрутенам. Бестэрміновай службы, у сувязі з жорсткім зваротам, вымушала салдат да дэзертырства, а з прычыны дрэннага памяшкання і харчавання, а таксама з прычыны адсутнасці медыцынскай дапамогі, у войсках развіваліся эпідэмічныя хваробы і смяротнасць. Каб падняць дух войскі, 17 Красавік 1732 быў выдадзены ўказ аб вытворчасці за ваенныя заслугі салдат у афіцэры не толькі з шляхецтва, але і з падаткавага саслоўяў, у тым ліку і з сялян, і аб навучанні салдацкіх дзяцей у адмысловых школах, на казённы кошт. Флот быў не ў лепшым становішчы: з 60 ваенных караблёў 25 былі цалкам непрыдатныя для марскога плавання, а 200 галер стаялі на верфях без усялякага ўжывання.

Між тым, як відаць з роспісу дзяржаўнага бюджэту 1734, больш за ўсё трацілася на войска і флот: пры 8 мільёнах гадавога расходу на іх ішло 6 478 000 рублёў. Амаль аднолькавыя сумы адпускаліся на ўтрыманне двара (260 тысяч) і на казённыя пабудовы (256 тысяч). Затым вынікалі: цэнтральнае кіраванне 180 000; калегія замежных спраў 102 000; прыдворнае Канюшневыя ведамства 100 000; жалаванне вышэйшай дзяржаўным саноўніка 96 000; выдача пенсій сваякам нябожчыка мужа А., Курляндскага герцага Фрыдрыха-Вільгельма, пражытыя пляменніцы і мператрицы, Ганны Леапольдаўна, і ўтрыманне мекленбургскага корпуса 61 000. Самае сціплае месца займала народны асвета: на дзве акадэміі - навук і марскую — адпускалася разам 47. 000, а на жалаванне настаўнікам сярэдніх школ і геадэзістаў - 4 ½ тысячы. З прычыны дрэннага стану прамысловасці, гандлю і земляробства накопляет шмат недоимок: так, напрыклад, у 1732 было 15 ½ мільёнаў недоимок, а гэтая сума складала амаль двухгадовага дзяржаўнаму даходу. У Акадэміі Навук ішла распрацоўка пераважна матэматычных і прыродазнаўчых ведаў. На ніве рускай гісторыі асабліва вылучаліся працы Г. Ф. Мілера і В.Н. Тацішчава. У 1733 Акадэміяй Навук была арганізавана так званая другая Камчацкая экспедыцыя, якая мела мэтай вывучэнне Сібіры ў Натурала, геаграфічным, этнаграфічным і гістарычным адносінах. У склад экспедыцыі ўваходзілі акадэмікі: Мілер, дзяліў, Гмелин, Фішэр, Стеллер, студэнт Крашенинников. У літаратуры выбітнымі дзеячамі былі князі Кантемир і Тредьяковский. Да гэтай жа эпосе адносіцца пачатак літаратурнай дзейнасці Ламаносава. Падаўшы дзяржаўнае кіраванне галоўным чынам Бірона, Остерману і Миниху, А. дала волю сваім прыродным схільнасцям. Яна як бы жадала узнагародзіць сябе за сарамлівасці, выпрабаваныя ёю на працягу амаль дваццацігадовага знаходжання ў Курляндыі, і марнавала велізарныя сумы на розныя святы, балі, маскарады, урачыстыя прыёмы паслоў, феерверкі і ілюмінацыі. Нават замежнікі дзівіліся раскошай яе двара.

Жонка ангельскага рэзідэнта лэдзі Ронда прыходзіла ў захапленне ад пышнасці прыдворных святаў у Пецярбургу, якія пераносілі яе сваёй чароўнай становішчам у краіну фей і нагадвалі ёй шэкспіраўскі «Сон у летнюю ноч». Імі захапляліся і распешчаны маркіз двара Людовіка XV дэ ла Шетарди, і французскія афіцэры, узятыя ў палон пад Данцыгам. Збольшага уласны густ, збольшага, быць можа, імкненне пераймаць Пятру Вялікаму, падахвочвалі А. ўладкоўваць часам жартоўныя працэсіі. Самай выдатнай з гэтых працэсій была «кур'ёзная» вяселле блазна князя Галіцына з шутихой калмычкой Бужениновой ў Ледзяным доме 6 лютага 1740 г. Старшынёй «машкарадной камісіі», заснаванай для прылады гэтай забавы, быў А.П. Валынскі. Ён напружыў усе сілы свайго умення і вынаходлівасці, каб вясельны цягнік, які прадстаўляў жывую этнаграфічную выставу, пацешыць і імператрыцу і народ.

Своеасаблівае відовішча прынесла вялікае задавальненне А., і яна стала зноў дабраволіць да Валынскага, паўпадалага перад тым у няласку. Будучы аматаркай розных «кур'ёзаў», А. трымала пры двары выдатных па сваім вонкавым асаблівасцям людзей, звяроў і птушак. У яе былі волаты і карлікі, былі шутихи і блазны, забаўлялі яе ў хвіліны нуды, а таксама казачніца, якія распавядалі ёй на ноч казкі. Былі і малпы, навукоўцы шпакі, белыя павы. А. захаплялася коньмі і паляваннем, а таму не дзіўна, што Валынскі, які кіраваў у 1732 прыдворнай стайняй і які заняў ў 1736 годзе пасаду обер-егермейстера, зрабіўся набліжаным да А. чалавекам. Але ў 1740 годзе Валынскі і яго конфиденты былі абвінавачаныя «у злачынных задумах», у імкненні да дзяржаўнага перавароту.

Вынесены прысуд адрозніваўся сярэднявечнай жорсткасцю: «…жывога пасадзіць на кол, выразаўшы перш за мову». 27 Чэрвень 1740 у восем гадзін раніцы Валынскага адрэзалі мову, завязалі рот анучай і на гандлёвай плошчы пакаралі смерцю разам з іншымі асуджанымі, якiя праходзiлi па гэтай справе. Праўда, Ганна Іаанаўна пад канец «памякчэла»: Валынскага спачатку адсеклі руку, а потым, каб не працягваць пакут, і галаву. Працэс Валынскага усхваляваў яго сучаснікаў і распачаў да яго спачуванне наступных пакаленняў. І тыя, і іншыя зірнулі на пакаранне смерцю Валынскага і яго «конфидентов» як на імкненне немцаў-кіраўнікоў пазбавіцца ад радавітага і прытым адукаванага рускага дзяржаўнага дзеяча, які стаў ім папярок дарогі. Працэс Валынскага, выбітны па перабольшання злачынстваў яго ўдзельнікаў, заканчвае сабою шэраг палітычных спраў, вельмі шматлікіх падчас валадараньня А. Усе астатнія датычацца радавітых людзей, якія імкнуліся абмежаваць самадзяржаўе імператрыцы пры яе абранні, марудзілі прызнаць яе самадзяржаўе, ці не прызнавалі за ёй права на занятак рускага пасаду.

Усяго больш нягод абрынулася на князёў Далгарукі (гл.). Князі Галіцыны пацярпелі менш: ніхто з іх не падвергнуўся смяротнага пакарання. У 1734 паўстала палітычная справа князя Чаркаскага. Лічачы законным спадчыннікам рускага пасаду голштинского прынца Пятра-Ульрыха, смаленскі губернатар князь Чаркаскі задумаў перадачу Смаленскай губерні пад яго пратэктарат і быў сасланы за гэта ў Сібір. Допыты асоб, якія падазраюцца ў палітычных злачынствах, вырабляліся ў Апошняй вышуковых спраў канцылярыі. Гэтая канцылярыя была адноўлена ў 1731 годзе і даверана кіраванні А.І. Ушакова, празванага за жорсткасць «заплечных спраў майстрам». Аддзяленне гэтай канцылярыі знаходзілася ў Маскве, пад галоўным начальствам сваяка імператрыцы, С. А. Салтыкова, і насіла назва канторы. У Апошняй канцылярыі і яе канторы пабывала мноства асоб самых розных грамадскіх палажэнняў, пачынаючы з вышэйшых свецкіх і духоўных уладаў і канчаючы салдатамі, мяшчанамі і сялянамі. Патрапіўшы туды па любому, нярэдка ілжывым даносе, чалавек падвяргаўся катаванні: битью пугай, выварочвання рук на прэнгу … Каты Ушакова славіліся ўменнем прымушаць ахвяру прызнаваць самую неверагодную віну. За час валадараньня Ганны праз канцылярыю прайшло каля 10 тыс. чалавек. У 1738 году з’явіўся ў Маларосіі самазванец, нехта Іван Миницкий, выдавалы сябе за царэвіча Аляксея Пятровіча. І ён, і сьвятар Гаўрыла Могило, аказвалі яму царскія ўшанаванні, былі пасаджаны на кол. — У знешняй палітыцы ўрад А. імкнулася падтрымліваць адносіны, якія склаліся пры Пятры Вялікім. Першым высунуўся пытанне польскі. Кароль польскі Аўгуст II памёр 1 лютага 1733 г.; трэба было абраць яму пераемніка. Сакавік таго ж года рускае ўрад адправіла ў Варшаву паўнамоцным паслом графа Карла-Густава Левенвольде, з даручэннем супрацьстаяць абранню на польскі трон цесця французскага караля Людовіка XV, Станіслава Ляшчынскага, кандыдатуру якога выставіла Францыя.

Станіслава падтрымлівала і нацыянальная польская партыя, з прымасу кн. Тэадорам Патоцкім на чале. Расія, Аўстрыя і Прусія аддавалі перавагу ўсім іншым кандыдатам сына памерлага караля, курфюрста саксонскага жніўня; але Расея патрабавала пры гэтым, каб, з пачатку цараваньня ў Польшчы, Аўгуст адмовіўся ад дамаганняў на Ліфляндыю і прызнаў самастойнасць Курляндыі. 25 Жніўня 1733 года адкрыўся ў Варшаве выбарчы сойм, а 11 верасня большасцю галасоў быў выбраны ў каралі польскія які прыбыў туды ўпотай Станіслаў Ляшчынскі. Меншасць пратэставала. 20 верасня на правым беразе Віслы з’явілася 20 000 рускага войска пад начальствам Ласі. Верасень 22 Станіслаў Ляшчынскі збег у Данцыг, думаючы дачакацца там дапамогі ад Францыі і заступніцтва з боку Швецыі, Турцыі і Прусіі. У той жа дзень склала ў Варшаве канфедэрацыя з яго праціўнікаў, і 24 верасня ў каралі быў абраны саксонскі курфюрст Аўгуст. У канцы 1733 Ласі атрымаў загад выступіць з ваколіц Варшавы да Данцыга супраць Станіслава Ляшчынскага, а ў пачатку 1734 на месца Ласі быў дасланы Миних. Станіслаў збег з Данцыга; Данцыг здаўся рускім, з абавязацельствам быць верным новаму польскаму каралю Аўгусту III. Францыя ўзяла бок Станіслава і ўступіла ў вайну з імператарам Карлам VI, які трываў паразы. У сілу трактата, заключанага Левенвольде з імператарам у 1732, А. была абавязаная аказаць яму дапамогу і паслала, у чэрвені 1735, дапаможны корпус пад начальствам Ласі, але рускія войскі прыйшлі на берагі Рэйна ўжо ў той час, калі Францыя прызнала Аўгуста III польскім каралём і выказала жаданне прымірыцца з Карлам VI.

Адносіны з Персіяй былі ўладжаныя ў 1732 заключэннем свету ў Ряще, па якім Расея адмовілася ад усіх заваёваў Пятра Вялікага на паўднёвым і заходнім ўзбярэжжах Каспійскага мора. Польскія справы адсунулі на задні план пытанне аб вайне з Турцыяй. У 1735 годзе ён зноў стаў на чаргу. Турцыя вяла ў гэты час вайну з Персіяй і не магла аказаць дапамогі крымскім татарам, а Расея, па дамове 1726, спадзявалася на падтрымку з боку Карла VI. Супраць крымскіх татараў, няспынна трывожыла сваімі набегамі паўднёвыя рускія ўскраіны, было адпраўлена войска. Як гэтая экспедыцыя, з генералам Леонтьевым на чале, так і паход 1736 пад начальствам Миниха і Ласі, скончыліся для рускіх вельмі сумна: з прычыны недахопу вады і харчавання загінула палова арміі, а ацалелая частка была вымушана вярнуцца на зімоўку ў межы Расіі. Ў 1737 годзе ў паходах Миниха і Ласі ўдзельнічалі і імперскія войскі пад начальствам сваіх палкаводцаў, якія, адзін за адным, пацярпелі жорсткае паражэнне ў Сербіі, Босніі і Валахіі. Турэцкі султан заключыў мір з Персіяй і спадзяваўся адстаяць Крым, але гэта яму не ўдалося; нягледзячы на велічэзную змяншэнне ў войсках, генералы Лявонцьеў, Миних і Ласі, раней спустошылі ўвесь Крым, авалодалі Азоў, Кінбурнам і Очаково. Асабліва цяжка было ўзяць прыступам Ачакаў, але Миних сам павёў Ізмайлаўскі полк на штурм і авалодаў гэтай цьвярдыні 12 ліпеня 1737. 5 жніўня 1737 г, па ініцыятыве імператара, пачаліся мірныя перамовы з Турцыяй у Немирове. З боку Расеі на Неміроўскі кангрэс ўпаўнаважанымі былі прызначаныя Валынскі, Шафіраў і Неплюев, які праслужыў 14 гадоў у Канстанцінопалі. Перамовы не прывялі ні да чаго. Жадаючы заключыць мір з Турцыяй, Карл VI звярнуўся у 1738 годзе да пасрэдніцтва французскага караля Людовіка XV.

Заключэнне

імператрыца мілер персія

1 верасня 1739 г быў падпісаны мірны дагавор у Бялградзе, неўзабаве пасля таго, як Миних атрымаў бліскучую перамогу над сераскиром Вялі-пашай пры мястэчку Ставучанах і авалодаў Хоцінам. Карл VI аддаў Турцыі якія належалі яму часткі Валахіі і Сербіі, з Белградам і Орсовой; Расія вярнула Турцыі Ачакаў і Хоцін і абавязалася не пагражаць крымскага хана. Вайны з Турцыяй каштавалі Расіі велізарных сум і загубілі сотню тысяч салдат, галоўным чынам, з прычыны недахопу харчавання і пераходаў па ўкраінскіх і бесарабскі стэпах. У ўзнагароджанне за ўсе страты Расія атрымала стэп паміж Бугам і Данцаў і права адпраўляць свае тавары ў Чорнае мора, але не інакш, як на турэцкіх караблях. Султан пагадзіўся срыть ўмацавання Азова і прызнаў яго не належаць ні Турцыі, ні Расеі. Расія, увогуле, больш страціла, чым выйграла, але А. дасягнула мэты, прымусіўшы казаць у Еўропе пра «слаўных перамогах» над туркамі. Бялградскі свет быў урачыста адсвяткаваны ў Пецярбургу 14 лютага 1740 года.

Жніўня 1740 у пляменніцы імператрыцы, Ганны Леапольдаўна, выдадзенай у 1739 замуж за прынца Брауншвейгская Антона-Ульрыха, нарадзіўся сын Ян, якога А. і абвясціла спадчыннікам рускага пасаду. Пытанне аб пасада ў спадчыну заклапочвацца А. з самага яе ўзыходжання. Яна ведала, што духавенства, народ і салдаты з вялікай любоўю ставяцца да цэсарэўны Лізавеце Пятроўне, якая жыла ў вёсцы Пакроўскім, у коле блізкіх ёй людзей. А. не хацелася, каб пасля яе смерці рускі трон дастаўся Лізавеце Пятроўне або ўнуку Пятра Вялікага, голштинскому прынцу Пятру-Ўльрыха. Яна хацела ўмацаваць пасада ў спадчыну ў нашчадстве свайго бацькі, цара Іаана Аляксеевіча, і яшчэ ў 1731 годзе апублікавала маніфест аб ўчыненні усенароднай прысягі ў вернасці спадчынніку расійскага пасаду, якога яна пасля прызначыць. Спадчыннікам гэтым і зьявіўся Ян Антонавіч. Зрабіўшыся імператрыцай усерасійскай, А. ў 1737 годзе, пасля смерці апошняга Курляндскага герцага з дынастыі Кетлеров, паспрабавала даставіць карону герцага Курляндскага свайму фаварыту Бірона; ва ўгоду ёй яго прызналі ў гэтым годнасці і польскі кароль, і імператар. Неўзабаве пасля нараджэння Яна Антонавіча імператрыца цяжка захварэла, і тады ўстаў перад ёй новае пытанне: каго прызначыць рэгентам? Яна лічыла найбольш прыдатным для гэтай пасады Бірона, але, ведаючы варожыя адносіны да яго вяльможаў, баялася яшчэ мацней аднавіць іх супраць свайго ўлюбёнца. Бірона, з свайго боку, марыў пра регентстве і вельмі спрытна дамогся таго, што дзяржаўныя людзі, якія карысталіся даверам імператрыцы, як Миних, Астэрман, Галоўкін, Левенвольде, князь Чаркаскі і многія іншыя, выказаліся за яго, а Астэрман паднёс імператрыцы да подпісы маніфест аб прызначэнні Бірона рэгентам да паўналецця Яна Антонавіча. Пасля доўгіх ваганняў А. пагадзілася на гэта. На другі дзень, 17 кастрычніка, яна памерла, і рускім імператарам быў абвешчаны двухмесячны Ян Антонавіч, пад регентством Курляндскага герцага Бірона. Бірона не ўдалося ўтрымаць уладу. Дачаснікі ненавідзелі і рускія, і немцы, пагарджала гвардыя. Бацькі імператара асцерагаліся, што рэгент адбярэ ў іх сына, а іх вышле ў Нямеччыну. 9 Лістапад 1740 года Бірона быў арыштаваны гвардзейцамі на чале з фельдмаршалам Минихом. Звяржэнне Бірона не прывяло да сур’ёзных пераменаў у вобразе праўлення. Рэгенткай была абвешчаная Ганна Леапольдаўна.

Панаванне чужаземных дачаснікаў абудзіла ў гвардзейскай асяроддзі сімпатыі да дачкі Пятра Вялікага — цэсарэўны Лізавеце, у якой бачылі законную прадаўжальніца бацькоўскага справы. Патрыятычныя пачуцці вялі да ідэалізацыі цара ператварыў Расію ў вялікую дзяржаву. Да таго часу цяжар Пятроўскіх рэформаў збольшага прызабылася. Імператар застаўся ў народнай памяці суровым, але справядлівым. Распаўсюджваліся нават легенды пра яго барацьбе з прыгнятальніка народа. У ноч на 25 лістапада 1741 Лізавета з’явілася ў казармы Праабражэнскага палка І, паклікаўшы салдат паслужыць ёй гэтак жа, як яны служылі яе бацьку, паехала на чале гренадерской роты да Зімоваму палаца. У палац гвардзейцы ўнеслі яе на плячах. Арышт Брауншвейгская прозвішчы прайшоў без найменшага супраціву. Так пачалося 20-гадовае валадаранне Лізаветы Пятроўны.

Спіс літаратуры

1. Дэшвуд Ф. Дзённік знаходжання ў С. -Пецярбургу ў 1733 годзе / Пер. Ю. М. Беспятых // Беспятых Ю. Н. Пецярбург Ганны Іаанаўны ў замежных апісаннях. Уводзіны. Тэксты. Каментары. — СПб.: Бліц, 1997. — С. 55−86.

2. Герман Э. Царстваванне Ганны Іаанаўны. 1730−1740. / / Беларускі архіў, 1866. — Мн. 1. — СТБ. 1−38; Вып. 2. — СТБ. 137−171; Вып. 5. — СТБ. 661−674; Вып. 8. — СТБ. 1349−1374; Вып. 9. — СТБ. 1508−1538.

3. Джастис Э. Тры гады ў Пецярбургу / Пер. Ю. М. Беспятых // Беспятых Ю. Н. Пецярбург Ганны Іаанаўны ў замежных апісаннях. Уводзіны. Тэксты. Каментары. — СПб.: Бліц, 1997. — С. 87−110.

4. Кацярына II. Ўласнаручны нататка Кацярыны II аб спробе Далгарукі ў 1730 г. абмежаваць ўлада самадзяржаўя // Беларуская даўніна, 1875. — Т. 12. — № 12. — С. 388.

5. Кастамараў Н.І. Руская гісторыя ў жыццяпісу яе найгалоўных дзеячаў. Ганна Иоановна.

Показать Свернуть
Заполнить форму текущей работой