Pogranicze leksykografii jezykowej i encyklopedycznej – niemiecko-polskie slowniki Prawnicze

Тип работы:
Реферат
Предмет:
Языкознание


Узнать стоимость новой

Детальная информация о работе

Выдержка из работы

12. Ignatova Tsoneva 2007: Д. Игнатова-Цонева, А. Копанкова, Модални средства за изразяване на благодарност в съвременния български и английски език // Научни трудове, т. 46, с. 7, Русенски университет, 2007, с. 28−33
13. Larina, Tatiana. V. 2003. Ларина Татьяна Викторовна. Категория вежливости в аспекте межкультурной коммуникации (На материале английской и русской коммуникативных культур): Москва.
14. Leech, Geoffrey N. 1983. Principles of Pragmatics. New York: Longman.
15. Lubecka, Anna 2000. Requests, Invitations, Apologies and Compliments in American English and Polish. A Cross-Cultural Communication Perspective. Krakow: Ksiegarnia Akademicka.
16. Marcjanik, Malgorzata 1997. Polska Grzecznosc Jezykowa. Kielce: WSP.
17. Mills, Margaret H. 1992. Conventionalized politeness in Russian requests: a pragmatic view of indirectness. Russian Linguistics 16: 65−78.
18. Panteleeva 1994: Хр. Пантелеева. Граматика на вежливата реч. С., Наука и изкуство
19. Rathmayr, Renate 1994. Pragmatische und sprachlich konzeptualisierte Charakteristika russischer direktiver Sprechakte. In Slavistische Linguistik 1993, Hans Robert Mehling (ed.), 251−277. Miinchen: Otto Sagner.
20. Rintell, E. 1981. Sociolinguistic Variation and pragmatic ability: A look at learners. International Journal of the Sociolagy of Languages 27
21. Searle, John R. 1975. Indirect speech acts. In Syntax and Semantics. Speech Acts, Peter Cole and Jerry L. Morgan (eds.), 59−82. New York: Academic Press.
22. Trosborg, Anna (1995). Interlanguage Pragmatics. Requests, Complaints and Apologies. Berlin and New York: Mouton de Gruyter.
23. Wierzbicka, Anna 1991. Cross-Cultural Pragmatics. The Semantics of Human Interaction. Berlin and New York: Mouton de Gruyter.
24. Wierzbicka, Anna 1992. Semantics, Culture, and Cognition. Universal Human Concepts in Culture-Specific Configurations. New York: Oxford University Press.
POGRANICZE LEKSYKOGRAFII J^ZYKOWEJ I ENCYKLOPEDYCZNEJ -NIEMIECKO-POLSKIE SLOWNIKI PRAWNICZE
B. Cieslik
Uniwersytet Wroclawski, Wroclaw, Polska
Summary. The paper concerns specialized law dictionaries of the language pair Polish and German. The aim is to compare the ways institutions specific to one legal system are defined and additionally explained through glosses and commentaries. The article shows also a specific way how entries in legal dictionaries are put in context namely through references to legal articles where the headword appears.
Key words: lexicography- specialized dictionary- encyclopedia- law- translation equivalent.
Leksykografowie dziel^. slowniki na j^zykowe i encyklopedyczne. Te pierwsze — zdaniem Macieja Grochowskiego — cechuj^ si$ tym, ze analizuj^. wyrazenia nalez^ce do jednego lub kilku j^zykow naturalnych, a ich celem jest opis tych wyrazen z punktu widzenia roznych dziedzin lingwistyki (por. Zmigrodzki s. 21). Z kolei «encyklopedie i slowniki
encyklopedyczne przekazuje wiedzi […] o przedmiotach nalezecych do zakresow poszczegolnych pojic. Wyjasnienie odbywa sii tu zgodnie z metodologie i zasadami odpowiednich dyscyplin naukowych» (Zmigrodzki s. 21).
Z drugiej strony dostrzegane se niedoskonalosci leksykografii jizykowej. W przypadku stawiania ostrych granic miidzy nie a leksykografie encyklopedyczne «Informationen uber einzelne fachliche Zusammenhange sind unzulanglich oder gar falsch» (Bergenholtz 1996, s. 734). Dostrzegana jest cz^sto koniecznosc tworzenia dziel o mieszanym charakterze, zwlaszcza w zakresie leksykografii specjalistycznej: «Fachlexikographie wird sowohl der Sprachlexikographie als auch der Sachlexikographie zugeordnet» (Bergenholtz 1996, s. 733).
Dlatego tez niektorzy badacze postuluje uwzglidnienie jeszcze jednego rodzaju dziela leksykograficznego. I tak Stanislaw Kania i Jan Tokarski (1984, s. 230 i dalsze) zaproponowali, obok podzialu na slowniki encyklopedyczne i jizykowe, trzeci rodzaj — leksykon, zawierajecy oprocz znaczen wyrazow takze informacje typu encyklopedycznego. Takze Alfred Mielczarek wprowadzajec zasadniczy podzial na leksykografii jizykowe i leksykografii encyklopedyczne proponuje stworzenie pojicia nadrzidnego — dziela leksykograficznego.
Podobne podzialy proponuje takze badacze niemieccy, np. Falber i Schaeder dodaje do slownikow jizykowych i encyklopedii odribne kategorii — fachliche Allbucher, ktore lecze zalety obydwu. «Ein fachliches Allbuch ist […] ein Fachworterbuch, dessen genuiner Zweck darin besteht, da? ein potentieller Benutzer aus den lexikokgraphischen Daten Informationen zu den (fach-) sprachlichen Gegenstanden und zu nichtsprachlichen Gegenstanden (zu den Sachen im Fach) gewinnen kann» (Falber, Schaeder, s. 778). Wspomniani autorzy nie rozwinili jednak dalszej typologii slownikow jizykowych tylko encyklopedii specjalistycznych (sachliches Fachworterbuch) traktujec ten rodzaj leksykonow jako podstawowy. Z kolei Wiegand uwaza Allbuch za osobne kategorii klasyfikacyjne. «Die Allbucher konnen einer eigenen Klasse zugewiesen werden, die sich weder mit der Klasse der Sach- noch mit der Sprachworterbucher uberschneidet» (Wiegand, s. 747).
Innym okresleniem tego typu dziel w jizyku niemieckim jest «enzyklopadisches Worterbuch», przy czym wskazuje sii na wiiksze ich popularnosc we francuskim obszarze jizykowym. «Besonders im franzosischen Sprachraum haben auch Worterbucher ihren Platz gefunden, die bewusst Elemente aus Sprach- und Sachlexikographie kombienieren wie z. B. das Dictionnaire Hachette oder das zehnbandige Grand dictionnaire encyclopedique Larousse» (Engelberg, Lemnitzer, s. 13).
Rowniez autorzy publikacji «Einfuhrung in die Terminologiearbeit» dziele slowniki w pierwszym rzidzie na slowniki jizykowe oraz slowniki rzeczowe i nie uznaje granic miidzy tymi typami slownikow za nieprzekraczalne. Wprost przeciwnie, «auch Worterbucher mit sprachli-
eher Orientierung konnen Sachinformationen vermitteln und sich damit den Enzyklopadien annahern» (Arntz, Picht, Mayer s. 187). W szcze-golnosci slowniki specjalistyczne mog^ zawierac duzo tego rodzaju in-formacji, gdyz «gute Fachworterbucher enthalten haufig Begriffsdefinitionen, wahrend Sachworterbucher daruber hinaus den fachlichen Hin-tergrud beleuchten» (Arntz, Picht, Mayer s. 187). Sposrod wielu mozliwych typologii slownikow omawiana publikacja podkresla nast^puj^ce podzialy dychotomiczne:
— slowniki ogolnoj^zykowe i slowniki specjalistyczne-
— slowniki normatywne i deskryptywne.
— slowniki jedno-, dwu- i wieloj^zyczne-
Dwuj^zyczne slowniki slownictwa specjalistycznego stoj^ z natury rzeczy na skrzyzowaniu obydwu typow slownikow. S3. slownikami j^zykowymi — bo podaj^ j^zykowe ekwiwalenty terminow j^zyka A w j^zyku B, z drugiej strony s^ slownikami encyklopedycznymi, gdyz cz^sto zawieraje informacje uzupelniaj^ce, wyjasniaj^ce kontekst i specyfik^ uzycia wyjasnianego poj^cia na danym obszarze j^zykowym.
Opracowuj^c hasla w slownikach dwuj^zycznych leksykograf moze spotkac si^ z nastQpujecymi przypadkami: pelna ekwiwalencja,
ekwiwalencja cz^sciowa oraz brak ekwiwalentu w j^zyku docelowym. W dwoch ostatnich przypadkach leksykograf moze skorzystac z nast^puj^cych narz^dzi pomagaj^cych wyjasnic znaczenie wyrazu haslowego:
— glosa zamiast ekwiwalentu, gdy takiego brak calkowicie,
— glosa wspieraj^ca, w przypadku gdy mozliwe jest podanie ekwiwalentu, ktory jednak dla osob nie b^d^cych specjalistami w danej dziedzinie lub nie posiadaj^cych wystarczaj^cych kompetencji kulturowych w j^zyku docelowym moze nie byc wystarczaj^co zrozumialy.
Niektorych poj^c nie mozna wystarczaj^co jasno objasnic w krotkich glosach, dlatego czasami slowniki zawieraj^ dodatkowe informacje w specjalnych ramkach nie b^d^cych integraln^ cz^sci^ tekstu slownika. W takich ramkach przedstawiane jest zwykle tlo kulturowe niektorych poj^c, pomagaj^ce w pelni zrozumiec, w jakim kontekscie dany wyraz wyst^puje w j^zyku. «Cultural boxes recognize fundamental aspects of language use. There are terms and concepts which are not amenable to direct translation, or which are of a cultural significance which merits more detailed explanation» (Rodger, s. 571).
Wraz ze wzrostem popularnosci danych poj^c maleje potrzeba zamieszczania glos. Koniecznosc taka b^dzie oczywiscie odmienna w zaleznosci od tego czy slownik zostal przygotowany dla uzytkownikow Li czy L2. Przykladowo slownik polsko-niemiecki przeznaczony dla niemieckich uzytkownikow b^dzie wymagal odpowiedniej glosy lub glosy wspieraj^cej przy hasle «Sejm» np. Sejm (polnisches Parlament). Gdyby taki slownik byl przeznaczony wyl^cznie dla uzytkownikow polskich, taka glosa bylaby zb^dna.
Pewn^. rol$ odgrywa takze asymetria znajomosci kultury danego j^zyka. Mozna zakladac, ze wi^kszosc polskich uzytkownikow slonika niemiecko-polskiego b^dzie wiedziec, co to jest kanton i dodatkowa glosa nie b^dzie niezb^dna. Natomiast nie mozna juz tego pewnym w przypadku niemieckich uzytkownikow slownika polsko-niemieckiego sprawdzaj^cych znaczenie slowa wojewodztwo i otrzymuj^cych ekwiwalent «Woiwodschaft».
W niniejszym artykule poddane zostan^ analizie na ile uwzgl^dnione s^ informacje dotycz^ce realiow pozaj^zykowych w haslach nast^puj^cych slownikow:
Slownik terminologii prawniczej i ekonomicznej niemiecko-polski Waclawa Skibickiego z 1990 r. ,
Slownik prawniczo-handlowy niemiecko-polski Iwony Kienzler z 2000 r. oraz
Slownik prawa i gospodarki, niemiecko-polski. Rechts- und Wirtschaftsworterbuch deutsch-polsnisch. pod redakj Boguslawa Banaszaka, Alexandra von Brunnecka, Tiny de Vries i Marcina Krzymuskiego z 2005 r.
Analizie poddane zostaly nazwy urz^dow, organow i instytucji, gdyz te z natury rzeczy s^ najbardziej zwi^zane z realiami danego panstwa. Istnieje one przeciez wlasnie w tym panstwie, ale kazde panstwo jest inaczej zorganizowane. Zatem przydatne bywaj^ dodatkowe informacje pozwalaj^ce unikn^c falszywych konotacji wynikaj^cych z istnienia zblizonych instytucji w kraju odbiorcy slownika.
Z uwagi na ograniczenia obj^tosciowe artykulu, analiza ograniczy si^ tylko do kilkunastu przykladow (pomini^to informacje dotycz^ce gramatyki).
Skibicki Kienzler Banaszak
Amtsgericht s^d najnizszego szczebla (RFN) brak (§ 12 GVG) s^d rejonowy, s^d najnizszej instancji
Bezirksgericht s^d okr^gowy (II instancji) (NRD) s^d okr^gowy s^d okr^gowy
Landesgericht (in Osterreich) s^d okr^gowy (w Austrii) s^d okr^gowy (w Austrii) brak
Oberlandesgericht Wyzszy S^d Krajowy (RFN) brak (OLG) wyzszy s^d krajowy, s^d apelacyjny
Bundesgerichtshof brak brak (Art. 95 GG, § 123 f. GVG) Trybunal Federalny
Sozialversicherungsa urz^d urz^d Brak
mt ubezpieczen spolecznych (RFN) ubezpieczen spolecznych
Senat Senat 1. 1. Senat. Senat- ~
najwyzszy organ 2. Izba beim BGH
wladzy wyzsza (§ 130 GVG)
panstwowej w niektoryc senat
starozytnym h Trybunalu
Rzymie 2. Izba parlamen Federalnego-
wyzsza tow Besetzung
niektorych 3. Rz^d des ~es (§
parlamentow 3. krajowy 139 GVG)
rz^d krajowy Hamburg sklad sentaru:
Hamburga i a i Bremy Gro? er ~
Bremy 4. rz^d 4. Rz^d Wielki Senat
Berlina Berlina (cielo zlozone
Zachodniego 5. Zachodni z
organ szkoly ego przedstawicie
wyzszej 6. 5. Wydzial li
wydzial s^dowy s^dowy najwyzszych sqdow federalnych, czuwajqcych nad jednolitosciq orzecznictwa tych sqdow)
Bundestag Bundestag, Bundestag, (Art. 38 f.
Parlament Parlament GG) Parla-
Federalny Federalny ment Feder-
(RFN) alny, Bundestag
Bundesrat 1. Nazwa 1. Nazwa (Art. 50 f.
izby y b z i GG) Rada
parlament parlamentu Federacji,
u federalnego Bundesrat
federalneg zlozonej z
o zlozonej przedstawicieli
z krajow
przedstaw icieli krajow federalnyc h (w RFN i Austrii) 2. Nazwa rz^du szwajcars kiego federalnych 2. Nazwa rz^du szwajcarskiego
Bundesprasident Prezydent panstwa federalnego (zwi^zkowego) Prezydent panstwa federalnego (Art. 54 f. GG) Prezydent Federacji
Bundesland Kraj federalny (zwi^zkowy) kraj federalny, kraj zwi^zkowy (Art. 23 GG) kraj zwi^zkowy
Bundesgesetzblatt Dziennik Ustaw (RFN) Dziennik Ustaw (RFN) (Art. 82 GG) federalny dziennik ustaw
Bundeskanzler kanclerz federalny (szef rzqdu federalnego -RFN, Austria- szef Kancelarii Federalnej -Szwajcaria) Kanclerz Niemiec (Art. 34, 64 f. GG) kanclerz federalny
Jak widac, trzy analizowane slowniki w rozny sposob rozwi^zaly kwesti^ dodatkowych informacji dotycz^cych realiow prawnych krajow niemieckoj^zycznych. Najstarszy slownik Skibickiego posluguje si$ krotkimi glosami wskazuj^cymi przede wszystkim na niemieckoj^zyczny kraj, w ktorym wyjasniana instytucja, organizacja lub organ istnieje. W przypadku braku ekwiwalentu podawana jest glosa jak przy hasle Bundesrat. Interesuj^ce jest haslo Senat gdzie po podaniu polskiego ekwiwalentu podano glosy wyjasniaj^ce uzycie tego poj^cia w roznych kontekstach.
Dziwi natomiast niewielka ilosc glos czy innych sposobow wyjasnienia kontekstu poszczegolnych hasel w wydanym dziesi^c lat pozniej niz slownik Skibickiego slowniku Iwony Kienzler. W omawianych przykladach jedynie w przypadku Bundesgesetzblatt i Landesgericht podano w nawiasie kraj, do realiow ktorego odnosi si$ haslo. W kilku przypadkach hasla wydaj^ si$ byc ubozsz^ lub pozbawion^ glos wersj^
objasnien ze slownika Skibickiego (np. Bundesprasident, Bundesrat, Senat), ogolnie — w zakresie bcd^cym przedmiotem niniejszego artykulu -slownik rozczarowuje.
Zupelnie inne podejscie reprezentuje slownik pod redakj Banaszaka. Tutaj rolc glos pelni^ odniesienia do przepisow prawa. Slownik koncentruje sic na prawie Republiki Federalnej Niemiec i raczej nie zawiera odniesien do realiow innych krajow niemieckojczycznego obszaru jczykowego. Nie ma w nim wicc np. hasla Kanton, gdyz ta jednostka podzialu terytorialnego wystcpuje w Szwajcarii (ew. Belgii czy Francji). Podejscie takie jest bardzo interesuj^ce. Tresc przepisow prawa jest powszechnie i nieodplatnie dostcpna w internecie, wicc kazdy zainteresowany uzytkownik slownika bcdzie mogl zapoznac sic z kontekstem, w jakim uzywany jest dany termin w niemieckim systemie prawnym. Bior^c pod uwagc fakt, ze najczcsciej ze slownika korzystac bcd^ prawnicy sposob ten wydaje sic optymalny, poniewaz pozwala dokladnie objasnic termin i jednoczesnie oszczcdnie gospodaruje miejscem w slowniku. W celu latwiejszego poslugiwania sic slownikiem zawiera on dodatkowo wykaz skrotow nazw ustaw.
Zatem kazdy z omawianych slownikow zawiera inny sposob przedstawienia realiow, ktorych dotycz^ objasniane hasla, od krotkich glos, poprzez ich brak, az do odwolanie sic do przepisow prawa. Jednak aby ulatwic uzytkownikom prawidlowe zrozumienie proponowanych ekwiwalentow mozna wprowadzic dodatkowe rozwi^zania, o ktorych wspomniano na pocz^tku artykulu. Mogly to by byc przede wszystkim szersze glosy, dodatkowe informacje w ramkach, a takze inne rozwi^zania pozostaj^ce poza zasadnicz^ czcsci^ slownika. Mozna tu sobie wyobrazic krotki wstcp z przedstawieniem systemu niemieckiego (austriackiego, szwajcarskiego) prawa, tabele ilustruj^ce system organow scigania i wymiaru sprawiedliwosci lub schematy pokazuj^ce kolejne etapy postcpowan (karnego, cywilnego, administracyjnego).
Wykaz bibliograficzny Slowniki
1. Skibicki, Waclaw. 1990. Slownik terminologii prawniczej i ekonomicznej niemiecko-polski Warszawa.
2. Kienzler, Iwona. 2000. Slownik prawniczo-handlowy niemiecko-polski. Janki k. Warszawy.
3. Banaszak, Boguslaw- von Brunneck, Alexander- de Vries, Tina- Krzymuski, Marcina. 2005. Slownik prawa i gospodarki, niemiecko-polski. Rechts- und Wirtschaftsworterbuch deutsch-polsnisch. Warszawa.
Opracowania
4. Arntz, Reiner. Picht, Heribert. Mayer, Felix. 2004. Einfurung in die Terminologiearbeit. Hildesheim, Zurich, New York: Georg Olms Verlag.
5. Bergenholtz, Henning. 1996. Grundfragen der Fachlexikographie. w: Martin Gellerstam, Jerker Jarborg, Sven-Goran Malmgren, Kerstin Noren, Lena Rogstrom, Catarina Rojder Papmehl (red.) Euralex '-96 Proceedings I-II Papers submitted to the Seventh EURALEX International Congress on Lexicography in Goteborg, Sweden Part II. Goteborg.
6. Engelberg, Stefan. Lemnitzer Lothar. 2009. Lexikograpie und Worterbuchbenutzung. Tubingen.
7. Felber, Helmut. Schaeder, Burkhadr. 1999. Typologie der Fachworterbucher. w: Hoffmann, Lothar. Kalverkumper, Hartwig, Wiegand, Herbert Enrst Fachsprachen. Ein internationals Handbuch zur Fachsprachenforschung und Termionolo-giewissenschaft. Berlin / New York.
8. Kania, Stanislaw & amp- Tokarski, Jan. 1984. Zarys leksykologii i leksykografii polskiej. Warszawa.
9. Mielczarek, A. 1972. Z zagadnien leksykografii encyklopedycznej. Warszawa.
10. Rodger, Liam. 2006. Beyond Butterscotch. The Place of Culutral Knowledge in the Bilingual Dictioanry. w: Elisa Conno, Carla Marcilo, Cristina Onesti (red.). Atti del XII Congresso Internazionale di Lessicografia. Alessandria.
11. Wiegand. Herbert, Ernst. 1988. Was eigentlich ist Fachlexikographie? Mit Hinweisen zum Verhaltnis von sprachlichem und enzyklopadischem Wissen. w: Deutscher Wortschatz. Lexikologische Studien. Ludwig Erich Schmitt zum 80. Geburtstag von seinen Marburgern Schulern. Wyd. Horst Haider Munske, Peter von Polenz, Oskar Reichmann, Reiner Hildebrandt. Berlin, New York.
12. Zmigrodzki, Piotr. 2009. Wprowadzenie do leksykografii polskiej. Katowice.
Ajijj j Aj ^jl? j? I* Aaajj fjj
^j? '?j^jj uljj ®JJ^
U'-ja'- '^J
Summary. The quality of translation depends on the subject and style of the original text, as well as grammatical, syntactic and lexical related languages, among which it is converted. Machine translation of literary texts is almost always of poor quality. However, for technical documents in the presence of specialized machine dictionaries and some system settings on the features of different types of texts may receive a transfer of acceptable quality, which requires only minor editorial corrections. The more formalized style of the original document, the greater the translation quality can be expected. The best results when using the machine translation can be achieved for a text written in a technical (different descriptions and guidelines) and the official-business style.
Key words: machine translation- translation Russian to Persian- translation Persian to Russian.
j jjAl AAJ jJ. t^wnl jjjjjxlS1 Aj^iLixj? ^L& amp-JjjjIS & lt-jjJjl 'ujJx jlSjjA A^^jj
AajL^ a^a u/^^ ^Iajj^S jl jJl Aj/jIj ^^iljAjljj j ^$ja^iS lj u^j^A
cl& amp-lj^jj Aj Atjj Ij jlS J^l^, j cAJajS ^l^jl jJjjJxlSJji jl ujJ^ jJ jj^jj j
(jjjj^j jJ A^t. jjUjljal ^jj AjiS A^jli^.. t*nnl AtjJ jjkjJ ^^lA. j Ia
j JJc ASjjljj aJI^x yjl jJ ljJ. JIAJ ^l^jl %70 JjJ^ lj lj A7. jJ

ПоказатьСвернуть
Заполнить форму текущей работой