Адносіны Расіі і ЗША на сучасным этапе

Тип работы:
Дипломная
Предмет:
Международные отношения и мировая экономика


Узнать стоимость новой

Детальная информация о работе

Выдержка из работы

Тэма: Адносіны Расіі і ЗША на сучасным этапе

Змест

Увядзенне

Раздзел I. Асаблівасці адносін Расіі і ЗША ў сусветнай эканоміцы

1.1 Характарыстыка расійска-амерыканскіх адносін у сферы эканомікі

1.2 Стратэгічнае партнёрства ЗША і Расіі

1.3 Дзяржаўныя сацыяльна-эканамічныя прыярытэты: вопыт ЗША і інтарэсы Расіі

Раздзел II. Характарыстыка палітычных адносін паміж ЗША і Расіяй

2.1 Асаблівасці ваенна-палітычных адносін ЗША і НАТА з Расіяй

2.2 Аналіз палітычных адносін ЗША і Расіі ў сусветнай палітыцы

Раздзел III. Праблемы і перспектывы ўзаемаадносін Расіі і ЗША ў XXI ст.

3.1 ЗША і Расія: міжгаспадарчыя пазіцыі і перспектывы эканамічных адносін

3.2 ЗША і Расія ў сусветных інвестыцыйных працэсах

Высновы

Спіс выкарыстанай літаратуры

Увядзенне

Актуальнасць тэмы. Пачатак XXI стагоддзя. характарызуецца дынамічнымі зменамі ў сусветнай эканоміцы і светагаспадарчых сувязях: нарастаюць працэсы глабалізацыі і рэгіяналізацыі, узмацняюць свой уплыў ТНК, умацоўваюць пазіцыі Кітая, Індыі, Бразіліі, абвастраюцца сусветныя фінансавыя і энергетычныя праблемы, не губляюць актуальнасці ўжо вядомыя глабальныя выклікі - дэмаграфічныя, харчовыя, экалагічныя і іншыя.

У першае дзесяцігоддзе новага стагоддзя Расія дэманструе стабільна высокія тэмпы эканамічнага росту, мы пераадолелі зацяжны крызіс 90 — х гадоў і ў шэрагу абласцей паступова аднаўляе раней страчаныя пазіцыі. ЗША, нягледзячы на пашырэнне эканамічнага патэнцыялу ЕС і Японіі, а таксама з’яўленне новых цэнтраў сілы, працягваюць утрымліваць лідзіруючыя пазіцыі ў свеце па ключавых макра-эканамічных паказчыках. Разам з тым нельга не бачыць і новых выклікаў, якія ўсталі перад ЗША ў XXI ст.

На гэтым фоне асаблівую актуальнасць набывае пытанне пра тое, як складваюцца і будуць развівацца ў перспектыве расійска-амерыканскія эканамічныя адносіны, наколькі вяліка іх рэальны патэнцыял і якія існуючыя абмежавальнікі?

Ва ўсе перыяды адносін паміж Савецкім Саюзам (з 1992 г. — Расіяй) і ЗША іх эканамічны складнік была найцяснейшым чынам звязана, а часцей за прама абумоўлена узроўнем і характарам палітычнага ўзаемадзеяння. Перыяды пацяплення, напрыклад пасля ўстанаўлення дыпламатычных адносін, супрацоўніцтва ў гады Другой сусветнай вайны, мірнага суіснавання канца 50 — пачатку 60 — х гадоў, разрадкі міжнароднай напружанасці 80-х, заўсёды суправаджалі ўздыму гандлёва-эканамічных сувязяў. І, наадварот, абвастрэнне палітычных адносін нязменна прывяло да стагнацыі або памяншэння аб’ёмаў узаемнага гандлю і іншых формаў эканамічных сувязяў. Такога роду залежнасці выяўляюцца і ў найноўшай гісторыі нашых двухбаковых адносін — у пачатку XXI ст.

Разам з тым пры ўсёй залежнасці эканамічных і гандлёвых сувязяў ад палітычнага ўплыву, несумненна і іх самастойнае, цалкам аўтаномнае значэнне для абедзвюх дзяржаў. Хоць у сілу шэрагу аб’ектыўных абставінаў для Расіі і ЗША яно рознае, патэнцыял гэтых адносін досыць вялікі і відавочна недоиспользуется абедзвюма бакамі, што прычыняе немалы ўрон іх гаспадарчым развіцці.

Мэтай даследавання з’яўляецца абагульняючы аналіз расійска-амерыканскіх адносін у кантэксце станаўлення новай структуры еўрапейска-амерыканскіх адносін і бяспекі.

У адпаведнасці з названай мэты вызначаны наступныя даследчыя задачы:

— Ахарактарызаваць асаблівасці адносін Расіі і ЗША ў сусветнай эканоміцы;

— Даследаваць тэндэнцыі расійска-амерыканскіх адносін у сферы эканомікі;

— Разгледзець стратэгічнае партнёрства ЗША і Расіі;

— Прааналізаваць дзяржаўныя сацыяльна-эканамічныя прыярытэты: вопыт ЗША і інтарэсы Расіі;

— Прааналізаваць ролю і значэнне НАТА ў сітуацыі, якая склалася на еўрапейскім кантыненце ў сферы бяспекі ў выніку разбурэння біпалярнай сістэмы ў канцы 1980-х-пачатку 1990-х гадоў з пункту гледжання вядучых краін свету;

— Правесці параўнальны аналіз асноўных палажэнняў стратэгічных канцэпцый НАТА 1990-х гадоў з мэтай выяўлення агульных рысаў і адрозненняў, якія мелі прынцыповы характар і паўплывалі на далейшае рэфармаванне альянсу;

— Паказаць эвалюцыю поглядаў прадстаўнікоў расейскай палітычнай эліты на праблему пашырэння зоны адказнасці НАТА і паўнамоцтваў альянсу, якія выйшлі за рамкі абаронных задач;

— Вызначыць асноўныя інтарэсы ЗША і Расіі ў пытаннях развіцця сістэмы еўрапейскай бяспекі;

— Даследаваць міжгаспадарчыя пазіцыі і перспектывы эканамічных адносін Расіі і ЗША;

— Вызначыць ролю ЗША і Расія ў сусветных інвестыцыйных працэсах.

Аб’ектам даследавання з’яўляецца расійска-амерыканскія адносіны 1990-х — пач. 2000-х гадоў у кантэксце новай сітуацыі ў сферы бяспекі ў Еўропе пасля заканчэння «халоднай вайны».

Прадметам даследавання з’яўляюцца асаблівасці сістэмы расійска-амерыканскіх адносін на працягу дадзенага перыяду.

Храналагічныя рамкі даследавання. Праца ахоплівае перыяд з 1990-х і да пачатку 2009 года. Ніжняя мяжа абумоўлена такімі знакавымі гістарычнымі падзеямі, як прыняцце Лонданскай дэкларацыі НАТА з праграмай мерапрыемстваў па пашырэнню ваенна-палітычнага супрацоўніцтва з краінамі Арганізацыі Варшаўскай дамовы, прыняцце «Парыжскай хартыі новай Еўропы», першага шматбаковага дакумента прынятага Нарада па бяспецы і супрацоўніцтву ў Еўропе (НБСЕ), які абвясціў заканчэнне «халоднай вайны» і пачатак новай эры супрацоўніцтва. Знакавым момантам гэтага перыяду стаў распад СССР і разбурэнне сістэмы інстытутаў краін сацыялістычнага прасторы: АУС, СЭУ і г. д. Гэтыя падзеі вызначылі новы характар міжнародных адносін і заклалі асновы новага светабудовы.

Выбар верхняй мяжы абумоўлена з’яўленнем новых пагроз і выклікаў міжнароднай бяспекі ў пачатку XXI стагоддзя, яркім прыкладам чаго сталі тэрарыстычныя атакі супраць ЗША 11 верасня 2001 года, істотным чынам змяніла расстаноўку сіл у свеце і, у прыватнасці, у Еўропе.

Метады даследавання. Метадалагічнай асновай даследавання з’яўляюцца фундаментальныя асновы навуковага аналізу — прынцыпы гістарызму, навуковай аб’ектыўнасці, сістэмнасці і цэласнасці, канкрэтызацыі, прагназаванне.

Прынцып гістарызму дазваляе даследаваць пытанні ролі расійска-амерыканскіх адносінах у працэсе іх развіцця, у сувязі з канкрэтнымі ўмовамі і дынамікай міжнароднай абстаноўкі на працягу дадзенага перыяду.

Сістэмны (комплексны) падыход мяркуе ўлік усёй разнастайнасці фактараў, якія паўплывалі на развіццё расійска-амерыканскіх адносін у кантэксце трансфармацыі Паўночнаатлантычнага альянсу ў канкрэтна-гістарычнай абстаноўцы 1990-х-пачатку 2000-х гадоў.

Ужыванне кампаратыўнага метаду дазволіла ажыццявіць параўнальны аналіз эвалюцыі поглядаў і прыярытэтаў расійскіх і амерыканскіх палітыкаў і выявіць тэндэнцыі, якія склалі асновы знешнепалітычных курсаў абедзвюх дзяржаў на еўрапейскім кірунку. Гэты метад быў таксама ўжыты пры вывучэнні стратэгічных канцэпцый ЗША розных гадоў, што дало магчымасць адсачыць развіццё пэўных тэндэнцый і даць прагноз адносна далейшых перспектыў у сістэме расійска-амерыканскіх адносін.

Ужыванне вышэйзгаданых метадаў рэалізоўвалася праз зварот як да агульнанавуковых метадаў (лагічнага, аналізу, сінтэзу, сістэмнага падыходу), так і ў спецыяльна-гістарычных (параўнальны, храналагічны, рэтраспектыўны).

Навуковая навізна даследаванні заключаецца ў тым, што ў ім на аснове прыцягнення і аналізу шырокага кола крыніц і літаратуры, ажыццяўляецца спроба комплекснага разгляду пытання ўзаемаадносін Расіі і ЗША, а таксама даследуюцца перспектывы ўзаемадзеяння РФ і ЗША з Паўночнаатлантычным альянсам у новых геапалітычных умовах пачатку XXI стагоддзя.

Практычнае значэнне. Вынікі даследавання могуць быць выкарыстаны для далейшых навуковых распрацовак, звязаных з праблематыкай расійска-амерыканскіх адносін к. ХХ — пач. XXI ст. і развіццём еўрапейскіх інтэграцыйных працэсаў.

Вывучэнне адпаведнага гістарычнага вопыту з’яўляецца карысным у плане падрыхтоўкі інфармацыйна-аналітычных матэрыялаў для органаў дзяржаўнай улады краіны, якія вызначаюць характар знешнепалітычнага курсу як у плоскасці еўраатлантычнай інтэграцыі, так і на двухбаковым узроўні.

Структура працы. Праца складаецца з ўвядзення, трох кіраўнікоў (якія дзеляцца на падраздзелы), агульных высноў, спісу выкарыстаных крыніц і літаратуры. Агульны аб’ём дысертацыі складае 100 старонак, спіс выкарыстаных крыніц і літаратуры ўключае 42 найменняў.

Раздзел I. Асаблівасці адносін Расіі і ЗША ў сусветнай эканоміцы

1.1 Характарыстыка расійска-амерыканскіх адносін у сферы эканомікі

Характэрная асаблівасць дзяржаўнага рэгулявання эканомікі ў пачатку XXI стагоддзя накіравана на ўсё больш арыентацыю бюджэту на рашэнне сацыяльна-эканамічных задач. Доля расходаў федэральнага бюджэту ЗША на сацыяльныя мэты, уключаючы развіццё чалавечага капіталу (адукацыя, ахова здароўя), сацыяльнае страхаванне і дапамогу перавысіла ў 2005 г. 60%, доля такіх выдаткаў у кансалідаваным бюджэце яшчэ вышэй. Згаданае супярэчнасць паміж сацыяльнай арыентацыяй бюджэту і агульнай досыць нізкай доляй пераразмеркавання нацыянальнага даходу як праз федэральны, так і кансалідаваны бюджэт на самай справе адлюстроўвае дасягненне нейкага оптымуму паміж эканамічнымі і сацыяльнымі мэтамі макраэканамічнай палітыкі і шляхамі іх рэалізацыі - выкарыстаннем перш рынкавых механізмаў для стварэння ВУП і сацыяльнай адказнасцю дзяржавы за вытворчасць грамадскіх даброт і актыўных мер для іх забеспячэння.

У 2006 г. ЗША займалі першае месца ў свеце па аб’ёме намінальнага ВУП (больш за 13 трлн. Дол.) І трэцяе — па ВУП на душу насельніцтва (44 тыс. дол. -Пасля Люксембурга і Нарвегіі). У тэмпах росту ВУП (у 2005 і 2006 г. — на ўзроўні 3. 1%) Злучаныя Штаты хоць і саступаюць хуткарослым новым рынкавых эканомікам — Кітаю, Індыі, Бразіліі (8−10%) і Расіі (6−7%), але прыкметна апярэджваюць паказчыкі Заходняй Еўропы і Японіі (1−1. 5%). Пры гіганцкай велічыні амерыканскага ВУП гэта павялічвае колькасны разрыў у маштабах эканомік паміж ЗША і іх традыцыйнымі партнёрамі-канкурэнтамі.

Разам з тым шэраг дзяржаў па асноўных колькасных параметрах (доля ў агульнасусветным ВУП, у міжнародным гандлі і інш.) Хутка паляпшае свае сусветнагаспадарчыя пазіцыі. Гэта перш за ўсё краіны БРІК (Бразілія, Расія, Індыя, КНР), краіны Паўднёва-Усходняй Азіі, не-якія малыя дзяржавы, якія паспяхова развіваюцца, Усходняй Еўропы. У прыватнасці, што тычыцца РФ, то ў 2006 г. па намінальным аб’ёме ВУП, разлічанаму зыходзячы з абменных курсаў валют, яна знаходзілася на 16-м месцы (каля 1 трлн. Дол.), Пры пераліку ж па ППС (больш 1/7 трлн. дол.) выйшла на 10-е месца ў свеце, а ў 2007 г., паводле папярэдніх ацэнак, — на 7-е месца ў свеце. Праўда, па паказчыку ВУП на душу насельніцтва РФ ўсё яшчэ значна адстае не толькі ад развітых, але і ад многіх краін, якія развіваюцца, займаючы 38-е месца ў рэйтынгу.

Асобнага разгляду патрабуе такі важны паказчык, як сукупнасць рэсурсаў - прыродных, працоўных, навукова-тэхнічных, прадпрымальніцкіх і інш., Якія складаюць істотныя элементы эканамічнага патэнцыялу любой краіны. Згодна з вузкім вызначэнні нацыянальнага багацця (выкарыстоўванаму ў статыстыцы нацыянальных рахункаў большасці краін), у яго склад ўключаецца толькі сукупнасць назапашаных матэрыяльных дабротаў, створаных працай людзей. Гэта значыць з нацыянальнага багацця краіны выключаюцца прыродныя рэсурсы і назапашаны чалавечы капітал. Згодна з пашыральны трактовом нацыянальнага багацця, падзялянай многімі эканамістамі, у тым ліку ў Расіі і ЗША, гэтыя элементы варта ўключаць у разлік нацыянальнага багацця, паколькі яны складаюць частку гаспадарчага патэнцыялу любой дзяржавы. [1, c. 48−58]

Для ЗША ўлік прыродных рэсурсаў і асабліва чалавечага капіталу і навукова-тэхнічнага патэнцыялу як элементы нацыянальнага багацця ўяўляецца асабліва актуальным, паколькі па вядучым рэсурсавым паказчыках гэтая краіна па-ранейшаму займае лідзіруючыя пазіцыі ў сучаснай сусветнай эканоміцы. Так, па запасах вугалю яна знаходзіцца на 1-м месцы, прыроднага газу — на 3-м, нафты — на 12-м, жалезнай руды — на 6-м, медных руд — на 5-м, па зямельных сельскагаспадарчых рэсурсах — на 1-м, лясным — на 4-м месцы ў свеце. Цэлым шэрагам карысных выкапняў ЗША забяспечаны недастаткова (ці не забяспечаны зусім), але высокая ступень інтэграцыі ў сусветную эканоміку і моцныя пазіцыі ў знешнім гандлі дазваляюць з поспехам кампенсаваць недахоп тых або іншых рэсурсаў.

Расія забяспечана шматлікімі прыроднымі рэсурсамі значна лепш, чым ЗША і іншыя краіны свету. Паводле ацэнак, у ёй засяроджана 25% сусветных мінеральных рэсурсаў. Па цэлым шэрагу рэсурсаў мы займаем лідзіруючыя пазіцыі ў свеце — 1-е месца па запасах і здабычы газу, 7-е — па запасах нафты (2-е — па здабычы), 3-е — па запасах вугалю, 4-е — па запасах жалезных руд, 1-е — па лясных рэсурсаў. Нягледзячы на тое, што прыродныя рэсурсы з’яўляюцца важным элементам нацыянальнага багацця краіны (пры больш шырока яго трактоўцы), іх стан, як мяркуюць многія эканамісты, служыць фактарам аднабаковай сыравіннай арыентацыі эканомікі Расіі, перашкаджае дыверсіфікацыі эканомікі і развіцця навукаёмістага сектара. Для ацэнкі становішча ЗША і Расіі ў сусветнай эканоміцы істотна больш важнае супастаўленне навукова-тэхнічных і чалавечых рэсурсаў.

ЗША — безумоўны навукова-тэхнічны лідэр сучаснага свету. У 2006 г. на навуковыя даследаванні і доследна-канструктарскія распрацоўкі краіна выдаткавала 342 млрд. дол., Што склала каля 40% сукупнага паказчыка за ўсё развітых краін свету. Хоць па долі гэтых расходаў у ВУП ЗША знаходзяцца толькі на 6-м месцы ў свеце (2. 6%), саступаючы Ізраілю (4. 9%), Швецыі (4. 3%), Фінляндыі (3. 5%), Японіі (3. 2%) і Ісландыі (3.1%), абсалютны маштаб рэсурсаў, што накіроўваюцца ў навукова-тэхнічную сферу ЗША, несупаставімы не толькі з адной іншай краінай свету, але і з цэлымі інтэграцыйнымі аб’яднаннямі. На 65% гэтыя выдаткі фінансуюцца прыватным бізнэсам, на 29% - федэральным і мясцовым бюджэтамі, на 6% - універсітэтамі і некамерцыйнымі арганізацыямі. Аб ролі ЗША ў сусветнай навуцы сведчыць, напрыклад, той факт, што 44% усіх атрыманых у свеце Нобелеўскіх прэмій у галіне навукі, належаць амерыканскім навукоўцам.

У цяперашні час навукова-тэхнічныя рэсурсы — адзін з ключавых фактараў, якія вызначаюць ўзровень эканамічнага развіцця краіны і яе перспектыў. Менавіта ён, на наш погляд, вырашае канкурэнтная перавага ЗША на шмат гадоў наперад.

У Расіі навука ўсё яшчэ знаходзіцца ў крызісным становішчы. Ніколі аднаго (а па некаторых галінах навукі і першая) навуковая дзяржава свету страціла свае канкурэнтныя перавагі ў гэтай галіне. Доля выдаткаў на НДВКП ледзь дасягае 1. 2% ВУП (па ацэнцы АЭСР, каля 12 млрд. дол., Альбо за ўсё 0. 6% агульнасусветных выдаткаў на навуку), колькасць навукоўцаў скарачаецца, прэстыж навукі ў грамадстве падае. Усё гэта — следства непрадуманай дзяржаўнай палітыкі 90-х гадоў, вынікам якой стала вельмі нізкае фінансаванне гэтай найважнейшай сферы дзейнасці.

Вызначальнае значэнне для рэалізацыі эканамічнага патэнцыялу і ўстойлівага развіцця краіны маюць працоўныя рэсурсы, узровень іх адукацыі і кваліфікацыі.

У 2006 г. у ЗША сярэдняя працягласць адукацыі склала амаль 14 гадоў - адзін з найбольш высокіх паказчыкаў у свеце. Больш за 87% амерыканцаў ва ўзросце 25 гадоў і старэй маюць як мінімум закончаная сярэдняя, а больш за 29% - закончаны вышэйшую адукацыю. Выдаткі на вышэйшую і сярэднюю адукацыю складаюць каля 7. 5% ВУП. Акрамя таго, яшчэ каля 2% ВУП ідзе на так званае адукацыю дарослых, г. зн. на прафесійную падрыхтоўку і перападрыхтоўку. Усё больш важную ролю ў эканоміцы ЗША набывае ахову здароўя, у значнай ступені вызначае (нараўне з адукацыяй) якасць рабочай сілы і ўзровень жыцця ў краіне. Выдаткі на медыцынскія паслугі склалі ў 2006 г. амаль 14% ВУП, а чаканая працягласць жыцця дасягнула амаль 78 гадоў (81 год — для жанчын і 75 гадоў - для мужчын). [15, c. 110−128]

Дастаткова прагрэсіўнай з’яўляецца ў ЗША і структура занятасці - яшчэ адзін паказчык, які характарызуе як якасць працоўных рэсурсаў, так і ўзровень эканамічнага развіцця ў цэлым. На сферу паслуг прыходзіцца больш за 75% усіх занятых у эканоміцы (больш за 100 млн. чалавек), на сферу матэрыяльнай вытворчасці (прамысловасць, будаўніцтва, сельская гаспадарка) — толькі 25% (33.5 млн. чалавек).

Расея ўсё яшчэ захоўвае дастаткова магутны працоўнай і інтэлектуальны патэнцыял. Доля асоб з вышэйшай адукацыяй у РФ — больш за 21%, хоць і ніжэй, чым у ЗША, з’яўляецца адной з самых высокіх у свеце, каля 65% грамадзян маюць як мінімум закончаная сярэдняя адукацыя дастаткова высокая і кваліфікацыйны ўзровень кадраў. У цэлым у прагрэсіўным кірунку змяняецца галіновая структура занятасці - у 2006 г. у сферы паслуг было занята ўжо больш за 60% працоўнай сілы. Разам з тым ёсць і праблемы — у выніку перавышэння смяротнасці над нараджальнасцю скарачаецца колькасць насельніцтва, усё яшчэ прыкметна ніжэй, чым у развітых краінах, сярэдні ўзровень заработнай платы (каля 500 дал. У 2007 г.), шэраг працоўная этыка.

Паводле ацэнак, менавіта навукова-тэхнічныя рэсурсы і чалавечы капітал з’яўляецца асновай інтэнсіўнага (у процівагу экстэнсіўным) росту, вызначаючы найважнейшы паказчык узроўню эканамічнага развіцця любой краіны — эфектыўнасць грамадскай вытворчасці. Гаворка ідзе пра групу такіх паказчыкаў, як прадукцыйнасць працы, фондоотдача, капіталаёмістасць, энерга-і матэрыялаёмістасць. Па іх ЗША застаюцца на першым месцы ў свеце з досыць вялікім адрывам ад іншых краін.

У Расіі сітуацыя ў сацыяльнай сферы паступова паляпшаецца, хоць нас цяжка параўноўваць з ЗША і іншымі развітымі краінамі - занадта вялікая наша адставанне па ўзроўні жыцця і іншых сацыяльных індыкатараў. Паказальна, напрыклад, узровень сацыяльнага расслаення насельніцтва: разрыў у даходах 10% самых высокадаходных груп насельніцтва і 10% з самымі нізкімі даходамі ў 2006 г. перавышаў ў Расіі 15 разоў, а з улікам нелегальных даходаў -35 разоў.

Не толькі ў сацыяльнай сферы, але і далёка не па ўсіх макраэканамічных паказчыках сітуацыя ў ЗША з’яўляецца пазітыўнай. Сур’ёзную праблему ўяўляюць дэфіцыту федэральнага бюджэту, гандлёвага і аплатнага балансаў, якія прыводзяць да назапашвання дзяржаўнага доўгу краіны (65% ВУП у 2006 г.). Хоць дэфіцыт федэральнага бюджэту дэманструе тэндэнцыю да скарачэння (3. 6% ВУП у 2004 г. і 1. 9% у 2006 г.), дэфіцытнай гандлёвага і аплатнага балансаў працягвае павялічвацца, што вельмі абцяжарвае абслугоўванне дзяржаўнага доўгу.

У 2007 г. у краіне выліўся крызіс сістэмы іпатэчнага крэдытавання. Хуткі рост аб’ёму нявернутых крэдытаў на набыццё нерухомасці не толькі прывёў да дэстабілізацыі нацыянальнага фінансавага рынку, але і да канца года справакаваў больш глабальны фінансавы крызіс. У многіх вядучых банкаў свету паўсталі сур’ёзныя праблемы з ліквіднасцю, адбыўся рэзкі спад на фондавых рынках.

Працягваецца ўжо працяглы час зніжэнне курсу даляра адносна еўра і іншых сусветных валют дае нямала пераваг амерыканскім экспарцёрам, але адначасова падрывае давер замежных інвестараў да амерыканскай валюце. Аднак ўяўляецца, што эфектыўна функцыянуе мадэль рынку ў спалучэнні з прадуманым дзяржаўным рэгуляваннем дазволіць ЗША справіцца з праблемамі і захаваць вектар ўстойлівага сацыяльна-эканамічнага развіцця.

Што тычыцца макраэканамічных перспектыў Расіі, то перад ёй стаяць значна больш складаныя і цяжкія задачы. У першую чаргу гаворка ідзе аб пераводзе эканомікі з мінеральна-сыравіннай мадэлі на мадэль інтэнсіўнага навукаёмістага развіцця. Краіне патрэбна мадэрнізацыя ўсяго тэхналагічнага парку прамысловасці, мадэрнізацыя, а часта і стварэнне шматлікіх базавых эфектыўных рынкавых інстытутаў, усямернае развіццё сістэм навукі і адукацыі, павышэння ўзроўню жыцця насельніцтва і развіццё сацыяльнай сферы. Такім чынам, перад Расеяй стаяць задачы іншага парадку, звязаныя са значным адставаннем краіны ад больш развітых дзяржаў свету. Аднак патэнцыял Расіі вялізны. Пры захаванні высокіх тэмпаў росту і разумнай дзяржаўнай эканамічнай палітыкі перспектывы яе цалкам спрыяльныя.

Канстатуючы досыць высокую эфектыўнасць сучаснага дзяржаўнага рэгулявання ў ЗША, неабходна адзначыць яго якасна новую рысу — імкненне знайсці аптымальную прапорцыю паміж рынкам і дзяржаўным умяшаннем, нягледзячы на адрозненне ідэалагічных і палітычных поглядаў той ці іншай амерыканскай адміністрацыі. Відавочна, што ў пачатку XXI стагоддзя, нягледзячы на працягваюцца палітычныя дыскусіі, якія падкрэсліваюць адрозненні паміж ліберальнымі і кансерватыўнымі каштоўнасцямі, у рэальным жыцці назіраецца відавочнае збліжэнне сацыяльна-эканамічнай палітыкі Дэмакратычнай і Рэспубліканскай партыяў ЗША. З аднаго боку, рэспубліканцы адмовіліся ад многіх, якія здаваліся калісьці непарушнымі пастулатаў, арыентаваных на рэзкае памяншэнне ролі дзяржавы ў эканоміцы і сацыяльнай сферы, а з другога — дэмакраты ўзялі на ўзбраенне шматлікія з канцэптуальнага арсенала рэспубліканцаў. Гэта адлюстроўваецца як у сацыяльна-эканамічных платформах абедзвюх галоўных партый ЗША на выбарах 2000 і 2004 г., так і ў практычнай дзейнасці апошніх дэмакратычных і рэспубліканскіх адміністрацый. [8, c. 25−39]

Асноўныя падыходы Дж. Буша ў сацыяльна-эканамічнай палітыкі былі дакладна пазначаныя ім яшчэ падчас першай прэзідэнцкай кампаніі. Квінтэсенцыяй іх было істотнае зніжэнне падаткаў (як падаходны індывідуальных, так і прыбытку карпарацый) і ўсялякае заахвочванне прадпрымальніцтва. У больш шырокім кантэксце эканамічная стратэгія рэспубліканцаў мала чым адрознівалася ад эканамічных дэмакратаў. Падагульняючы, яе можна сфармуляваць ў наступных асноўных пунктах:

1. Паскарэнне эканамічнага росту за кошт падтрымкі спрыяльнага прадпрымальніцкага клімату, у тым ліку за кошт зніжэння падаткаў, выкарыстання падатковых ільгот, актыўнага маніпулявання інструментамі грашова-крэдытнага рэгулявання;

2. Паскарэнне навукова-тэхнічнага прагрэсу за кошт актыўнай інавацыйнай палітыкі (ізноў жа з дапамогай падатковых ільгот і амартызацыйнай палітыкі) і усялякай падтрымкі фундаментальнай навукі, уключаючы маштабныя дзяржаўныя інвестыцыі;

3. Ажыццяўленне масіраваных інвестыцый у «чалавечы капітал», гэта значыць рост дзяржаўных выдаткаў у сферы адукацыі, перападрыхтоўкі рабочай сілы і аховы здароўя, а таксама заахвочванне выдаткаў прыватнага сектара на гэтыя мэты (не выпадкова, што выдаткі федэральнага бюджэту на сацыяльныя і эканамічныя мэты, уключаючы адукацыю і ахову здароўя, перавысілі 62% усіх бюджэтных расходаў, а іх доля ў кансалідаваным бюджэце яшчэ вышэй);

4. Забеспячэнне сацыяльнай функцыі дзяржавы праз аптымізацыю праграм у сферы пенсійнага і медыцынскага страхавання і дапамогі, падтрымка сямейных каштоўнасцяў;

5. Нарошчванне пазітыўнага эфекту ад інтэграцыі амерыканскай эканомікі ў сусветную гаспадарку, ад глабалізацыі сусветнай эканомікі;

6. Паляпшэнне навакольнага асяроддзя, удасканаленне экалагічнага рэгулявання, выпрацоўкі адпаведнай палітыкі ў сувязі са зменамі сусветнага клімату.

Гэта, так бы мовіць, стратэгічныя мэты, якія нярэдка па тактычным меркаваннях фармулююцца інакш, маючы на ўвазе, напрыклад, падкрэсліць адрозненні рэспубліканскай эканамічнай праграмы ад дэмакратычнай, адзначыць пэўныя дасягнутыя вынікі. Так, у ходзе перадвыбарнай кампаніі 2004 Дж. Буш падкрэсьліваў, што менавіта яго эканамічная палітыка, і перш за прыняты закон аб зніжэнні падаткаў на 1,35 трлн. дол. працягу 10 гадоў, дазволілі вывесці краіну з эканамічнага крызісу і ў далейшым будуць стымуляваць эканамічны рост. Рэспубліканцы актыўна выступалі за далейшую лібералізацыю сусветнай гандлю (на практыцы, праўда, гэта далёка не заўсёды выконваецца), за шырокае развіццё двухбаковых адносін ЗША з іншымі краінамі, асабліва ў рамках НАФТА.

Новая эканамічная стратэгія, сфармуляваная ў прэзідэнцкіх пасланнях краіны ў 2005 і 2006 г., у бюджэтных пасланнях на 2006 і 2007 г., а таксама ў эканамічнай дакладзе 2006 г., адзначае наступных ключавых кірунках:

— Працягнуць зніжэнне падаткаў і палітыку прадастаўлення падатковых ільгот. У прыватнасці, прэзідэнт прапануе зрабіць пастаянна дзеючым уведзенае ў 2004 г. на тэрмін да 2010 г. новае падатковае заканадаўства. Яно прадугледжвае чацвёртае пасля прыходу да ўлады рэспубліканцаў зніжэнне падаткаў, вызваленне ад падаткаў на ўступленне ў шлюб, на дывідэнды, павелічэнне даходу, які выключаецца з падаткаабкладання, у сувязі з нараджэннем дзіцяці.

— Правесці рэформу праваахоўнай сістэмы. Гаворка ідзе аб неабходнасці спрашчэння, і галоўнае, патаннення сістэмы адпраўлення правасуддзя ў ЗША. Кошт судовых разглядаў, у тым ліку і ў сферы бізнесу, нашмат перавышае аналагічныя выдаткі ў іншых краінах.

— Працягнуць рэформу ў сферы дзяржаўнага рэгламентавання, маючы на ўвазе значна зменшыць колькасць адміністрацыйных абмежаванняў у сферы бізнесу. Сваёй заслугай адміністрацыя Буша лічыць памяншэнне росту колькасці усякага роду цыркуляраў і абавязковых да выканання правілаў падчас першага прэзідэнцкага тэрміну на 75%.

— Скараціць рост кошту медыцынскіх паслуг у ЗША, што негатыўна ўплывае на ўзровень жыцця і робіць аказанне медыцынскіх паслуг менш даступнымі. Асабліва востра праблемы медыцынскага страхавання стаяць перад занятымі ў малым бізнесе, дзе прадпрымальнікам нялёгка забяспечыць страхоўкай сваіх работнікаў. Прапануецца шырэй выкарыстоўваць планы калектыўнага медыцынскага страхавання, што патанніць кошт страхоўкі для малога бізнэсу.

— Узмацніць інтэграцыю амерыканскай эканомікі ў сусветную гаспадарку і атрымаць адпаведныя выгады для краіны (патанненне спажываных прадуктаў, пашырэнне экспарту і стварэнне новых працоўных месцаў, прыцягненне замежных капіталаўкладанняў). Паводле разлікаў, скарачэнне знешнегандлёвых бар’ераў на адну траціну павялічыць амерыканскі ВУП на 144 млрд. дол. у год, а гадавы даход сярэдняй амерыканскай сям'і - на 7 тыс. даляраў.

— Удасканальваць энергасістэму і энергазабеспячэння ў ЗША. У сувязі з гэтым неабходна прадоўжыць рэалізацыю прынятай у перыяд першага прэзідэнцкага тэрміну Дж. Буша-малодшага ўсёабдымнай нацыянальнай энергетычнай палітыкі. Гаворка ідзе аб папаўненні стратэгічных запасаў нафты, прыняцці адпаведнага энергетычнага заканадаўства аб фінансаванні навуковых даследаванняў у галіне энергетыкі і г. д.

— Узмацніць і развіць інавацыйную палітыку. Прапанавана зрабіць пастаянна дзеючыя падатковыя скідкі на выдаткі ў вобласці НДВКП, мяркуецца павялічыць у 2007 г. федэральныя выдаткі на НДВКП да 137 млрд. дол., Пашырыць даследаванні ў галіне нанатэхналогій, інфармацыйных тэхналогій, навуковых і тэхналагічных стандартаў.

— Умацаваць дзяржаўную палітыку па развіццю і распаўсюджванню прыватнай уласнасці, пры гэтым прыярытэт будзе аддавацца распаўсюджванню уласнасці сярод прадстаўнікоў этнічных і расавых меншасцяў. [17, c. 45−52]

1.2 Стратэгічнае партнёрства ЗША і Расіі

Цяперашні ўзровень расейска-амерыканскіх адносінаў можна ахарактарызаваць як абмежаваную партнёрства. У гэтым няма нічога дзіўнага ці таго, што шакуе.

Амерыканская знешнепалітычная традыцыя наогул не ведае такога феномену як партнёрства паміж рэальна роўнымі. Увесь вопыт партнёрства амерыканскай дыпламатыі увабраў у сябе практыку супрацоўніцтва з краінамі, якія шмат разоў больш слабымі, чым самі ЗША. Самыя яркія прыклады партнёрства ЗША з Японіяй і Нямеччынай звязаныя з поўным разгромам гэтых краін ў Другой сусветнай вайне. Гэта было «партнёрства з пазіцый перавагі», што азначае пераразмеркаванне фінансавага цяжару на карысць саюзнікаў пры безумоўным лідэрстве старэйшага партнёра. Гэтую канцэпцыю ЗША спрабуюць прымяніць і да Расеі. Калі апошняя не згаджаецца са статусам малодшага партнёра, у ЗША, па словах З. Бжэзінскі, задаюцца пытаннем, хто ж на самай справе — ужо саюзнік, ці кліент, ці проста вораг, пацярпелы паразу?

Такім чынам, партнёрства ў амерыканскім разуменні ў якім выпадку не азначае раўнапраўя Расіі ў сусветнай палітыцы, а таксама яе бесперашкоднай інтэграцыі ў асноўныя міжнародныя палітычныя і эканамічныя механізмы і інстытуты. У лепшым выпадку гэтая канцэпцыя, якая мае для Расеі літаральны характар, для ЗША носіць характар у асноўным дэкларатыўны (вербальны). У выніку на словах ЗША ажыццяўляюць «партнёрскія» адносіны з Расіяй, на справе ж праводзяць старую палітыку «балансу сіл». Падобнага роду двайны стандарт і закладвае міну пад двухбаковыя адносіны, будучы першаасновай перыядычных крызісаў, якія змяняюць чарговую эйфарыю.

З іншага боку, у амерыканскай традыцыі партнёрства — гэта больш, чым супрацоўніцтва. Для супрацоўніцтва досыць супадзення прагматычных інтарэсаў. Напрыклад, СССР і ЗША актыўна супрацоўнічалі ў гады халоднай вайны ў такіх найважнейшых пытаннях, як прадухіленне ядзернай вайны, кантроль над узбраеннямі, нераспаўсюджвання ЗМЗ. Партнёрства прадугледжвае іншую аснову. Гэта альбо гамагеннасць (аднастайнасць) грамадскага прылады, ці, па меншай меры, згода ў фундаментальных прынцыпах, якія вызначаюць ўнутраную і знешнюю палітыку дзяржаў, якія супрацоўнічаюць. Гэта супадзенне або блізкасць менавіта стратэгічных інтарэсаў геапалітычнага ці эканамічнага характару. Гэта цеснае ўзаемадзеянне стратэгічных саюзнікаў, што дазваляе каардынаваць, узгадняць і выпрацоўваць агульную палітыку ў дачыненні да трэціх краін. Гэта, нарэшце, высокі ўзровень узаемаразумення. Відавочна, што Расея і ЗША знаходзяцца толькі ў самым пачатку шляху да такога роду мадэлі ўзаемадзеяння. Дасягнутае да гэтага часу практычнае напаўненне супрацоўніцтва паміж дзвюма краінамі яшчэ далёка ад гэтага партнёрства, што прадугледжвае акрамя пералічаных умоў яшчэ і высокую давернасць, а ў некаторых выпадках і ўзаемадапамога. Дырэктыўныя дакументы і практычныя крокі ЗША не даюць падстаў для высновы аб тым, што самі амерыканцы разглядаюць расійска-амерыканскія адносіны як партнёрскія. Наадварот, у іх знешняй палітыцы адбываецца пэўнае зніжэнне значнасці расійскай складнікам. [12, c. 5−16]

Расея, у адрозненне ад былога СССР, не з’яўляецца больш звышдзяржавай з глабальнымі інтарэсамі, якія знаходзяцца ў супярэчнасці з інтарэсамі ЗША. Гэта новая краіна, да таго ж знаходзіцца ў працэсе сваёй самаідэнтыфікацыі. У яе няма пакуль ні доўгатэрміновай стратэгіі развіцця, ні выразна рэгіянальных інтарэсаў, разумеюцца. Амаль усіх былых саюзнікаў СССР Расія страціла. Няма ў яе выразнага ўсведамлення аб тым, хто імі зараз.

Вядома, стан «расплывістасці» нацыянальных інтарэсаў Расіі не можа доўжыцца вечна. Рана ці позна гэтыя інтарэсы, а адсюль — межы магчымых саступак і кампрамісаў з расійскага боку, будуць ідэнтыфікаваныя. Тады будуць вызначаны і патэнцыйныя апаненты, і саюзнікі, і сябры, і партнёры. Тады, верагодна, складуцца, якасна іншыя перадумовы для ўзаемадзеяння з ЗША.

Ад тэрміна «партнёрства», магчыма, наогул варта было б адмовіцца, замяніўшы яго іншым, больш падыходным якія склаліся рэаліяў паняццем, напрыклад «канструктыўная (станоўчая) ўзаемадзеянне», калі ён не ўкараніўся ўжо настолькі трывала ў палітычным лексіконе. Ва ўсякім выпадку па абодва бакі неабходна больш збалансаванае ўзаемнае ўспрыманне, заснаванае на пачуцці здаровага сэнсу і цвярозай ацэнцы рэальнасці, пераход да прагматычнай, спакойнай і ўзважанай палітыкі.

Акрамя таго, было б важна ліквідаваць у расейска-амерыканскіх адносінах залішнюю дэкларатыўнасць і выключыць пастаноўку асобных загадзя невыканальных задач, няўдалыя спробы вырашыць якія здольныя толькі нанесці шкоду інтарэсам Расіі. У цэнтры працы з амерыканцамі павінна быць лінія на развіццё раўнапраўнага і ўзаемавыгаднага ўзаемадзеяння з ЗША, на захаванне справядлівага балансу інтарэсаў і прынцыпу ўзаемнасцi. Чым менш раўнапраўным яно будзе, тым менш шанцаў яно мае выжыванне. У гэтым сэнсе А. Козырев ў свой час сур’ёзна падарваў яго перспектывы, паколькі пагадзіўся на залежную ролю Расеі. У выніку ідэя партнёрства з амерыканцамі ў Расеі шмат у чым апынулася дыскрэдытаваць. Хацелася б спадзявацца, што цяперашнія палітыкі Расеі не стануць паўтараць гэтай памылкі.

Для таго каб пабудаваць партнёрства, неабходна дакладна ўяўляць меру супадзення нацыянальных інтарэсаў Расіі і ЗША. Калі адкінуць рыторыку, то варта канстатаваць, што ЗША выступаюць за такую палітычную і эканамічную стабілізацыю ў краіне, якая забяспечвала б незваротнасць рэформаў і адначасова стварала б умовы для будучых амерыканскіх інвестыцый у расійскую эканоміку. У Вашынгтоне ўсведамляюць небяспеку дэзінтэграцыі Расеі перш за ўсё з пункту гледжання пагрозы распаўсюджвання ядзернай зброі і ракетных тэхналогій (у выпадку распаду Расеі сітуацыя тут стане непараўнальна больш небяспечная, чым пасля распаду СССР) і таму зацікаўлены ў стабілізацыі сітуацыі на тэрыторыі былога СССР. У гэтым інтарэсы ЗША і Расіі супадаюць, хоць Злучаныя Штаты аб’ектыўна не зацікаўленыя ў захаванні за Расіяй — правапераемніцы СССР — ролі сур’ёзнага канкурэнта ў сусветных справах. З іншага боку, інтарэсам Расіі адказвае лінія на стрымліванне імперскіх амбіцый ЗША, процідзеянне іх спробам забяспечыць сабе статус адзінай звышдзяржавы, замацаванне ў сусветнай палітыцы тэндэнцыі да фарміравання шматпалярнага свету, ва ўмовах якога пры узаемным стрымліванні асноўных цэнтраў сілу Расія атрымлівае нашмат больш магчымасцяў рэалізацыі сваіх інтарэсаў у параўнанні з аднапалярным светам.

Доўгатэрміновай канструктыўнага ўзаемадзеяння паміж дзвюма краінамі спрыяюць і новыя выклікі міжнароднай бяспекі з боку іншых дзяржаў, якія прэтэндуюць на павышэнне свайго статусу ў іерархіі міжнародных адносін. Ва ўмовах сусветнага парадку, які фарміруецца пры адсутнасці прамога канфлікту інтарэсаў Расіі і ЗША ў іх ёсць агульны інтарэс ва стрымліванні іншых цэнтраў сілы і недапушчэнні ўзнікнення новых звышдзяржаў. Упершыню такога роду ўзаемадзеянне была ажыццёўлена паміж СССР і ЗША ў перыяд прыняцця адпаведных мер на ўварванне Ірака ў Кувейт. Сёння абедзве краіны кіруюцца агульнымі інтарэсамі ў процідзеянні міжнароднаму тэрарызму.

Нарэшце, фундаментальнай асновай партнёрства паміж Расіяй і ЗША ёсць агульная зацікаўленасць у фарміраванні стабільнай і бяспечнай сістэмы міжнародных адносін, а такім чынам, у наладжванні сілавога кіравання працэсамі сучаснага свету, у прадухіленні і ўрэгуляванні рэгіянальных канфліктаў. [36, c. 16−30]

Спроба ўсталяваць амерыканскі сусветны парадак, ва ўсякім выпадку на дадзеным этапе, пацярпела крушэнне. Такі парадак не мае перспектыў як безальтэрнатыўная тэндэнцыя сусветнага развіцця. Далейшыя спробы яго навязвання свеце сустрэнуць яшчэ большае супраціў з боку іншых суб’ектаў міжнародных адносін.

Асноўным плацдармам і ключавым рэгіёнам свету, вызначальным глабальную бяспеку, застаецца Еўразія.

Нарэшце, важна было б стварыць сетку рабочых груп па пытаннях двухбаковага супрацоўніцтва, уключаючы нераспаўсюджванне ядзернай зброі, кантроль над перадачай зброі і тэхналогій двайнога прызначэння, ваенна-тэхнічнае супрацоўніцтва, ажыццяўленне аперацый па падтрыманні міру.

Больш за відавочная таксама тэндэнцыя замацавання эканамічнай залежнасці Расіі ад ЗША і нежаданне даць ёй статус раўнапраўнага партнёра ў сусветным гандлі і міжнародным падзеле працы. Нярэдка робяцца спробы паставіць Расею ў падсправаздачны становішча ў галінах, звязаных з забеспячэннем бяспекі, у тым ліку ў сферы міратворчай дзейнасці ў зоне яе жыццёва важных інтарэсаў, экспарту ўзбраеньняў, вытворчасці расшчапляюцца матэрыялаў. Самі ж галоўнае, амерыканцы сур’езна асцерагаюцца, што праз некаторы час Расея можа праявіць актыўнасць ў эканамічным згуртаванні былых рэспублік Савецкага Саюза, што ў канчатковым выніку прывядзе да адраджэння саюзнай дзяржавы амаль у ранейшым якасці. У Вашынгтоне хацелі б бачыць Расею ў досыць аслабленым выглядзе, а не як сусветную дзяржаву, здольную канкураваць з ЗША ў розных рэгіёнах планеты. У гэтай сувязі ЗША дадаюць, і мяркуючы па ўсім, і надалей будуць прыкладаць намаганні для захавання на постсавецкай прасторы «геапалітычнага плюралізму», каб не дапусціць аднаўлення звышдзяржавы сусветнага значэння з ваенна-эканамічным патэнцыялам, параўнальным з патэнцыялам былога СССР.

Калі ж казаць пра Расею, то яе могуць задаволіць дзеянні ЗША, якія падрываюць механізмы калектыўнай міжнароднай бяспекі. Відавочна, што Расея далучылася да антытэрарыстычнай кааліцыі не з жадання дагадзіць ЗША і не для таго, каб атрымаць у абмен на гэта якія-небудзь палітычныя ці матэрыяльныя дывідэнды, — верб гэтым кардынальнае адрозненне яго пазіцыі ад паводзінаў некаторых іншых дзяржаў Цэнтральнай Азіі. Прыняўшы рашэнне аб падтрымцы ЗША, Расія кіравалася перш за ўсё сваімі нацыянальнымі інтарэсамі, якія супалі з інтарэсамі ЗША. Разам з тым у ходзе антытэрарыстычнай аперацыі ЗША выразна прасыгналізавалі, што ні РБ ААН, ні АБСЕ, ні іншыя міжнародныя арганізацыі, здольныя забяспечыць прававую аснову для здзяйсняных імі - хай справядлівых — дзеянняў, ім не патрэбныя. У выніку сёння ўвесь свет, уключаючы арабскі Ўсход, лішні раз пераканаўся ў тым, што чалавецтва ўступіла ў новае стагоддзе, у якім, як і раней, вяршэнстве з’яўляюцца не прынцыпы розуму і гуманізму і нават не нормы міжнароднага права, а фактар сілу, што робіць свет яшчэ больш далікатным і безабаронным.

На першы план расейска-амерыканскага ўзаемадзеяння выходзіць сёння, зразумела, сумеснае процідзеянне міжнароднаму тэрарызму. Міжнародны тэрарызм практычна непаражальны для сучасных метадаў вядзення вайны. Аднаасобныя дзеянні нават такой магутнай краіны, як ЗША, не вырашаць праблему. Неабходны калектыўны орган, здольны аператыўна і без шкоды для мірнага грамадзянскага насельніцтва знішчаць гнязда тэрарыстаў па ўсёй планеце. Калегіяльны шлях барацьбы са злом тэрарызму — адзіна магчымы і эфектыўны. Аднак вопыт апошніх гадоў паказвае, што існуючыя міжнародныя арганізацыі уключаючы НАТА не здольныя ў сілу сваёй забюракратызаванасць і непаваротлівасці аператыўна і эфектыўна рэагаваць на нечаканыя выклікі ў гэтай сферы. [19, c. 151−153]

Разгром сусветнага тэрарыстычнага цэнтра, якім быў талибский Афганістан, — вядома, неабходная, але толькі першая, пачатковая фаза агульнасусветнай антытэрарыстычнай барацьбы. Уяўляецца, што адначасова павінна ажыццявіцца і другая фаза — фаза фарміравання саюза з усімі канструктыўнымі сіламі ў ісламскім свеце, узаемадзеяння з ім у справе разбурэння ўсёй, перш за ўсё ваеннай і фінансавай інфраструктуры сусветнага «ісламскага інтэрнацыяналу» (не стаўленне, мае, ісламу), прадухілення далейшай радыкалізацыі мусульман шляхам раўнапраўнага ўзаемадзеяння і супрацоўніцтва з імі. У гэтым плане Расія мае унікальным вопытам, якім яна магла б падзяліцца з ЗША і з іншымі членамі антытэрарыстычнага альянсу. Магчыма, гэта прадугледжвае стварэнне спецыяльнага двухбаковага, а затым і шматбаковага механізму.

Найважнейшым напрамкам двухбаковага ўзаемадзеяння на бліжэйшыя гады будзе заставацца супрацоўніцтва ў ваенна-палітычнай вобласці. Галоўнае тут — дамагацца ліквідацыі неадпаведнасці паміж абвешчаным стратэгічным партнёрствам і захаваннем мадэлі ўзаемнага ядзернага стрымлівання ў адносінах паміж дзвюма дзяржавамі, а ў перспектыве — дасягнення дазаванай ўзаемнай кіравальнасці ваенных патэнцыялаў, гэта значыць прадастаўленне ўзаемнага ўплыву на кірунак абаронных намаганняў абодвух бакоў на ранніх этапах прыняцця адпаведных палітычных рашэнняў.

Паводле ацэнак шэрагу нашых экспертаў, такія змены ваеннай палітыкі Вашынгтона непасрэднай пагрозы для нацыянальнай бяспекі Расеі, ва ўсякім выпадку на бліжэйшыя 10−15 гадоў, да рэальнага разгортвання амерыканцамі стратэгічнай сістэмы ПРА не прадстаўляюць. Аднак гэтыя змены, перш за ўсё спыненне дзеяння Дагавора па ПРА, ставяць пад сумнеў ўвесь міжнародны рэжым кантролю над узбраеннямі і могуць выклікаць новы віток гонкі ўзбраенняў, даць дадатковы імпульс працэсу распаўсюджвання ЗМЗ і сродкаў яго дастаўкі.

Тактычная лінія Расіі ў дачыненні да дзеянняў ЗША, як уяўляецца, была дакладнай: кіраўніцтва Расеі не ўдарылася ў паніку, не ўстала на шлях рытарычных пагроз і не заявіла аб імкненні спаборнічаць з ЗША ў галіне наступальных і абарончых узбраенняў. Разам з тым відавочна і тое, што зробленыя амерыканцамі крокі ставяцца да разраду стратэгічных і таму патрабуюць ад нас стратэгічнай адказу, закранае нашу ўласную ядзерную палітыку.

Пры вызначэнні нашай далейшай лініі, як уяўляецца, важна мець на ўвазе, што, у якім бы напрамку не развіваліся палітычныя адносіны паміж Масквой і Вашынгтонам, пакуль у іх арсеналах застаецца ядзерную зброю, будуць існаваць і планы яго прымянення адзін супраць аднаго. Пры гэтым пытанне аб заключэнні з Расіяй новых юрыдычна абавязваюць і кантраляваных дамоўленасцяў аб незваротных скарачэнні СНУ працягвае заставацца адкрытым, а назапашаны ў ЗША тэхналагічны зачын і вынікі натурных выпрабаванняў асобных кампанентаў СРА сведчаць аб магчымасці ўжо ў сярэднетэрміновай перспектыве разгарнуць цалкам працаздольную абмежаваную сістэму барацьбы з ракетамі, шчыльнасць якой можна будзе ў далейшым пастаянна нарошчваць.

Зыходзячы з гэтага Расея павінна у агляднай перспектыве заставацца магутнай ядзернай дзяржавай. Ядзерны баланс (гаворка не ідзе пра парытэце) з ЗША ў адносна шырокім дыяпазоне агульнага ліку боезарадаў і баявых магчымасцяў ранейшаму забяспечваў бы асаблівыя стратэгічныя адносіны з ЗША і палітычна важкую ролю Расеі ў свеце. Пры гэтым падтрымлівалася б зацікаўленасць ЗША ў дыялогу па наступальных і абарончым узбраеннях, па ўсім комплексе звязаных з гэтымі пытаннямі палітычных і эканамічных узаемаадносін. [4, c. 92−96]

Па дыпламатычнай лініі цяпер неабходна зрабіць усё магчымае для захавання перамоўнага рэжыму кантролю над узбраеннямі. Аднак спяшацца з заключэннем новага дагавора з ЗША па СНУ любой цаной не варта было б. Калі стане ясна, што амерыканцы не гатовыя да падпісання ў маі гэтага года юрыдычна абавязвае і кантралюемай здзелкі, ахоплівае як стратэгічныя наступальныя, так і абарончыя ўзбраення, лепш было б працягнуць працу над ім пасля сустрэчы ў вярхах, чым падпісваць чарговую дэкларацыю, здольная толькі канчаткова падарваць гэты рэжым.

Адначасова з гэтым мэтазгодна вылучыць глыбока прадуманыя і добра аргументаваныя нашы прапановы па супрацоўніцтве з ЗША ў галіне ПРА, не падрывае стратэгічную стабільнасць, у тым ліку па сумеснаму стварэнню і выкарыстанню глабальных інфармацыйных сістэм, а таксама па новаму пакаленню мер даверу ў галіне ядзерных узбраенняў - як стратэгічных, так і тактычных. Палітычны выйгрыш такога кроку для Расіі відавочны.

У ходзе перамоваў з ЗША Расея магла б прапанаваць абмеркаваць самыя радыкальныя меры: аб дасягненні ўзроўню «мінімальнага» стрымлівання, а таксама пытанне аб новай і адпаведную філасофію партнёрства, мадэлі стратэгічныя ўзаемаадносіны паміж дзвюма краінамі, што выходзіць за межы ўзаемнага ядзернага стрымлівання. Бо ясна, што калі б Расія і ЗША не валодалі ўжо дзесяткамі тысяч ядзерных боезарадаў і тысячамі ракет, яны не сталі б цяпер ствараць іх. Натуральна, немагчыма пераадолець гэты парадокс, па меншай меры ў бліжэйшыя дзесяцігоддзі, шляхам знішчэння ядзернай зброі. Аднак карэнная пераарыентацыя і рэарганізацыя ядзерных сіл, якія застаюцца, можа стаць цалкам рэалістычнай і важнай мэтай расійска-амерыканскага партнёрства. Адносіны паміж Францыяй і Вялікабрытаніяй у ядзернай вобласці з’яўляецца навочным прыкладам таго, як дзве суседнія ядзерныя дзяржавы з прыкладна роўнымі патэнцыяламі, кожная з якіх тэхнічна здольная цалкам знішчыць іншую, суіснуюць, не выклікаючы ўзаемных асцярог раптоўнага нападу і не ствараючы якой-небудзь пагрозы канфрантацыі.

У выпадку, калі амерыканцы не праявяць цікавасці да выпрацоўцы ўзаемапрымальных дамоўленасцяў, якая ўлічвае інтарэсы Расіі, у нас, цалкам верагодна, не застанецца іншага выбару, як перайсці да самастойнага ядзернай палітыкі. У новай сітуацыі Расія магла б самастойна вызначаць колькасны і якасны склад сваіх ядзерных сіл, зрабіўшы традыцыйны ўпор на наземныя МБР, і перш за ўсё з РГЧ Ян, што забяспечыць ёй магчымасць гарантаванага захавання патэнцыялу ядзернага стрымлівання ЗША пры любым варыянце развіцця ваенна-палітычнай абстаноўкі.

У гэтыя гады практычна непазбежна паглыбленне супрацоўніцтва паміж Расеяй і ЗША па папярэджанні і ўрэгуляванні рэгіянальных і лакальных крызісаў, інтэграцыя іх намаганняў ва ўмацаванні міжнароднай і рэгіянальнай стабільнасці. У сувязі з гэтым цалкам натуральна, што Расея будзе і далей настойваць на абавязковым з ёй кансультаванні і прыняцці адпаведных рашэнняў СБ ААН. Такія кансультацыі павінны стаць састаўным элементам і механізмам выпрацоўкі палітычных рашэнняў у рамках АБСЕ, а ў перспектыве — працэдуры палітычнага ўзаемадзеяння Расіі з НАТО.

Адмысловая гутарка — ўрэгуляванне канфліктаў на постсавецкай прасторы. Актыўнае ўцягванне Расіі ва ўрэгуляванні канфліктных сітуацый тлумачыцца яе жыццёвым цікавасцю ў стабільнай сітуацыі па перыметры сваіх межаў і папярэджанні правакацыйнага ўздзеяння канфліктаў на асобныя раёны Расіі. У Маскве не могуць зачыніць вочы на тое, што ўзброеныя дзеянні прыводзяць да гібелі расейцаў, парушэння правоў рускамоўнага насельніцтва, што ў Расею накіроўваюцца патокі бежанцаў, неабходнасць ўладкавання якіх патрабуе вялікіх фінансавых сродкаў, а іх міграцыя абвастрае сацыяльную і крымінагенную абстаноўку. Здавалася б, ясна і тое, што, захоўваючы мір і стабільнасць на прасторах Еўразіі, Расія дзейнічае не толькі ў сваіх інтарэсах, але і ў інтарэсах усяго цывілізаванага свету, адлюстроўваючы хвалі рэлігійнага фундаменталізму, нацыяналізму і палітычнага экстрэмізму, узнімальныя на Каўказе, у Цэнтральнай Азіі і іншых рэгіёнах былога СССР. [21, c. 61−64]

Аднак даводзіцца канстатаваць, што належнага разумення і тым больш садзейнічання ў гэтым плане Расія з боку ЗША і іншых вядучых заходніх краін пакуль не сустракае. Неаднаразовыя заклікі Расеі надаць яе узброеным сілам, якія знаходзяцца ў шэрагу краін СНД пераважна па іх жа просьбе, статус міратворчых сіл ААН і атрымаць неабходныя сродкі на іх утрыманне да гэтага часу застаюцца без адказу. Такое становішча, натуральна, не спрыяе паслаблення існуючай ў сувязі з гэтым напружанасці як у СНД, так і за яго межамі. Характэрна, што нават у грузіна-абхазскім канфлікце, не закранае непасрэдных інтарэсаў ЗША ні ў эканамічным, ні ў стратэгічным плане, роля Расіі як пасярэдніка ва ўсталяванні свету сустрэла процідзеянне. Духу партнёрства адпавядала б, калі Вашынгтон прызнае нарэшце лідзіруючую ролю Расеі ў урэгуляванні канфліктаў на постсавецкай прасторы, а таксама міжнародна-прававы статус міратворчых войскаў Расеі, якія ажыццяўляюць ОПМ ў СНД. Спробы жа ЗША гуляць ролю арбітра ў адносінах паміж Расіяй і былымі савецкімі рэспублікамі, а тым больш выкарыстоўваць канфлікты на прасторы былога СССР для ўзмацнення свайго ўплыву на сітуацыю ў СНД у шкоду інтарэсам Расіі будуць нязменна выклікаць раздражненне ў Маскве.

Шмат у чым супадаюць падыходы Расіі і ЗША да нераспаўсюджванні. У інтарэсах Расеі распачаць дадатковыя узгодненыя з ЗША намаганні з мэтай забеспячэння выканання рашэння аб бестэрміновым і безумоўным прадаўжэнні Дагавора аб нераспаўсюджванні ядзернай зброі (ДНЯЗ) на Канферэнцыі 1995 года, а таксама наладзіць дзейсны супрацоўніцтва ў удасканаленьні негатыўных працэсаў у сферы распаўсюджвання ЗМЗ і сродкаў яго дастаўкі, у арганізацыі сістэмы мер па супрацьдзеянні распаўсюджванню.

У пытаннях забеспячэння ядзернай бяспекі ў інтарэсах Расіі рэалізаваць праграму супрацоўніцтва, у тым ліку пры тэхнічным садзейнічанні ЗША, у галіне ўмацавання рэжыму уліку, кантролю, фізічнай абароны і бяспекі ядзерных матэрыялаў; ўзаемадзейнічаць у пытаннях прадухілення незаконнага гандлю гэтымі матэрыяламі. Разам з тым Расія будзе супрацьдзейнічаць спробам ЗША паставіць пад кантроль толькі рускі ядзерную прамысловасць, навязаць уласныя, аднабаковыя рашэнні ў гэтай галіне, якія ідуць у шкоду яе эканамічным інтарэсам.

У пытаннях забеспячэння ядзернай бяспекі ў інтарэсах Расіі рэалізаваць праграму супрацоўніцтва, у тым ліку пры тэхнічным садзейнічанні ЗША, у галіне ўмацавання рэжыму уліку, кантролю, фізічнай абароны і бяспекі ядзерных матэрыялаў; ўзаемадзейнічаць у пытаннях прадухілення незаконнага гандлю гэтымі матэрыяламі. Разам з тым Расія будзе супрацьдзейнічаць спробам ЗША паставіць пад кантроль толькі рускі ядзерную прамысловасць, навязаць уласныя, аднабаковыя рашэнні ў гэтай галіне, якія ідуць у шкоду яе эканамічным інтарэсам.

Нарэшце, мэтазгодна правесці з ЗША перамовы з мэтай заключэння міжурадавага «парасонавага» пагаднення аб поўнамаштабным ваенна-тэхнічным супрацоўніцтве пад дзяржаўным кантролем абодвух бакоў. Тут, аднак, варта было б вызначыцца, да якіх межаў і ў якіх рамках ажыццяўляць супрацоўніцтва, у шэрагу выпадкаў ператварылася ў сродкі выкачванне перадавых расійскіх тэхналогій. Вельмі праблематычным з’яўляецца ўзаемадзеянне ў сферы кантролю за распаўсюджваннем звычайных узбраенняў і «крытычных» тэхналогій, таму што тут ужо апынулася жорсткая канкурэнтная барацьба паміж Расеяй і ЗША, палітыка выцяснення Расіі з сусветных рынкаў зброі і ваеннай тэхнікі. Разам з тым пагадненне аб некаторых асноўных правілах тут цалкам магчыма, у прыватнасці аб пераліку ўзбраенняў, якія не падлягаюць экспарту і краін, у якія павінны быць забароненыя пастаўкі канкрэтных катэгорый ваеннай тэхнікі.

Цяпер важна ні ў якім разе не робячы ў расейска-амерыканскіх адносінах паўзы, асэнсаваць, што адбылося ў Расіі і ў свеце за апошнія дзесяць гадоў. ЗША павінны прызнаць, што знешнепалітычны курс, арыентаваны на атрыманне ад Расеі аднабаковых саступак як кошт за палітычную падтрымку расійскіх рэформаў, сябе не апраўдаў і пакінуць ілюзію таго, што з ёй можна пабудаваць партнёрства патэрналісцкага тыпу, навязаны ролю малодшага партнёра. Імкненне Расіі да роўнаму з ЗША становішчу ў свеце павінна ўспрымацца з разуменнем, і не праз яе мінулае, а ў прадбачанні яе магчымай ролі ў будучыні. Для Расеі ж з, свайго роду, самамэты, як гэта было ў нядаўнім мінулым, адносіны з ЗША павінны набыць значэнне магутных сродкаў рашэння расійскіх унутры-і знешнепалітычных задач, забеспячэння як нацыянальнай, так і міжнароднай бяспекі. [40, c. 175−184]

1.3 Дзяржаўныя сацыяльна-эканамічныя прыярытэты: вопыт ЗША і інтарэсы Расіі

еўрапейская амерыканскій бяспека расійская

Сярод асноўных сацыяльна-эканамічных задач другога тэрміну адміністрацыі, несумненна, асаблівае месца займаюць сацыяльныя праблемы: адукацыя, асабліва школьнае, працаўладкаванне, медыцынскае абслугоўванне і дапамогу моладзі і, вядома ж, праблема сацыяльнага забеспячэння, што з’яўляецца, на думку многіх экспертаў, адным з сур’ёзных выклікаў краіне ў агляднай перспектыве.

Праблема сацыяльнага забеспячэння, у прыватнасці пенсійнага забеспячэння, стала апошні час прадметам вострых грамадскіх дэбатаў у ЗША. Адміністрацыя Буша прапанавала план, галоўны сэнс якога — часткова зняць з дзяржавы залішнюю нагрузку пенсійнага забеспячэння і іншых сацыяльных выплат. Згодна з прапановах рэспубліканцаў, для грамадзян старэй 55 гадоў, нічога не зменіцца. Тым жа, хто нарадзіўся пазней 1950 г., прапануецца дыверсіфікаваць на добраахвотнай аснове свае пенсійныя ўзносы, гэта значыць частка іх накіроўваць на індывідуальныя інвестыцыйныя рахунку. Сродкі на гэтых рахунках могуць прыносіць дадатковы даход, таму што будуць інвеставацца ў розныя актывы, якія прыносяць прыбытак.

Показать Свернуть
Заполнить форму текущей работой